ΙΛΙΑΔΟΣ  -  ΡΑΨΩΔΙΑ  Λ΄

(στίχοι  : 706-848 [τέλος] )

[Μετάφραση : ΙΑΚΩΒΟΥ  ΠΟΛΥΛΑ]

 

Τούτα ενώ κάμναμεν εμείς και των θεών θυσίες

στην πόλιν επροσφέρναμεν, τρεις πέρασαν ημέρες

κι ήλθαν εκείνοι αμέτρητοι με άρματα, με ίππους,

ο λαός όλος, κι οι αδελφοί Μολίονες μ’ εκείνους,

αγόρι’ ακόμη αμάθητα πολεμικής ανδρείας.

 

Πόλις Θρυούσσα ευρίσκεται κτισμέν’ εις άκρην λόφου

μακράν, αυτού στον Αλφειόν, απ’ την αμμώδη Πύλον.

Αυτήν εκύκλωσε ο στρατός με λύσσαν να την πάρουν.

 

ἡμεῖς μὲν τὰ ἕκαστα διείπομεν, ἀμφί τε ἄστυ

ἕρδομεν ἱρὰ θεοῖς· οἳ δὲ τρίτῳ ἤματι πάντες

ἦλθον ὁμῶς αὐτοί τε πολεῖς καὶ μώνυχες ἵπποι

πανσυδίῃ· μετὰ δέ σφι Μολίονε θωρήσσοντο

παῖδ᾽ ἔτ᾽ ἐόντ᾽, οὔ πω μάλα εἰδότε θούριδος ἀλκῆς.  

ἔστι δέ τις Θρυόεσσα πόλις αἰπεῖα κολώνη

τηλοῦ ἐπ᾽ Ἀλφειῷ, νεάτη Πύλου ἠμαθόεντος·

τὴν ἀμφεστρατόωντο διαρραῖσαι μεμαῶτες.

 

 

Στην πεδιάδα είχαν χυθεί κι ήλθε η Αθηνά την νύκτα

μηνύτρ’ από τον Όλυμπον, να ειπεί ν’ αρματωθούμε,

και τον λαόν, που ολόγυρα τον πόλεμον ζητούσε

συνάθροισ’ εύκολα η θεά κι εμέ να πολεμήσω

δεν μ’ άφηνεν ο γέροντας και μού’κρυψε τους ίππους.

Ότ’ ήμουν, έλεγε, άπραγος στα έργα του πολέμου.

 

ἀλλ᾽ ὅτε πᾶν πεδίον μετεκίαθον, ἄμμι δ᾽ Ἀθήνη

ἄγγελος ἦλθε θέουσ᾽ ἀπ᾽ Ὀλύμπου θωρήσσεσθαι 715

ἔννυχος, οὐδ᾽ ἀέκοντα Πύλον κάτα λαὸν ἄγειρεν

ἀλλὰ μάλ᾽ ἐσσυμένους πολεμίζειν. οὐδέ με Νηλεὺς

εἴα θωρήσσεσθαι, ἀπέκρυψεν δέ μοι ἵππους·

οὐ γάρ πώ τί μ᾽ ἔφη ἴδμεν πολεμήϊα ἔργα.

 

 

Και όμως ανδραγάθησα πεζός μες στους ιππέας,

ως εκυβέρνησ’ η Αθηνά της μάχης τον αγώνα.

 

Στον ποταμόν Μινύειον, που βρέχει την Αρήνην

και χύνεται στην θάλασσαν, όσο να φέξ’ η ημέρα

της Πύλου ιππείς και των πεζών συνέρρεαν τα πλήθη.

Κείθε ο στρατός μας όρμησε με όλα τ’ άρματά του

και στ’ άγιο ρεύμα του Αλφειού το μεσημέρι ευρέθη.

 

ἀλλὰ καὶ ὧς ἱππεῦσι μετέπρεπον ἡμετέροισι        720

καὶ πεζός περ ἐών, ἐπεὶ ὧς ἄγε νεῖκος Ἀθήνη.

ἔστι δέ τις ποταμὸς Μινυήϊος[2] εἰς ἅλα βάλλων

ἐγγύθεν Ἀρήνης[3], ὅθι μείναμεν Ἠῶ δῖαν

ἱππῆες Πυλίων, τὰ δ᾽ ἐπέρρεον ἔθνεα πεζῶν.

ἔνθεν πανσυδίῃ σὺν τεύχεσι θωρηχθέντες              725

ἔνδιοι ἱκόμεσθ᾽ ἱερὸν ῥόον Ἀλφειοῖο.

 

 

Θυσίαν τότ’ εκάμαμεν στον ύψιστον Κρονίδην,

ταύρον κατόπιν του Αλφειού, ταύρον του Ποσειδώνος,

και της γλαυκόματης θεάς ωραίαν αγελάδα,

και αφού στη τάξιν του κανείς εδείπνησε, στες όχθες

του ποταμού πλαγιάσαμε με τ’ άρματά μας όλοι.

 

ἔνθα Διὶ ῥέξαντες ὑπερμενεῖ ἱερὰ καλά,

ταῦρον δ᾽ Ἀλφειῷ, ταῦρον δὲ Ποσειδάωνι,

αὐτὰρ Ἀθηναίη γλαυκώπιδι βοῦν ἀγελαίην*,

δόρπον ἔπειθ᾽ ἑλόμεσθα κατὰ στρατὸν ἐν τελέεσσι,

καὶ κατεκοιμήθημεν ἐν ἔντεσιν οἷσιν ἕκαστος

 

 

Και οι μεγαλόψυχοι Επειοί την πόλιν περιζώναν,

να την χαλάσουν πρόθυμοι. Αλλά πριν να προφθάσουν,

φρικτήν σ’ αυτούς εξέσπασε πολέμου ανεμοζάλη.

Ο ήλιος μεσουράνιζε και οι δυο στρατοί κινούντο

ευχόμενοι στην Αθηνά και στον πατέρα Δία.

 

Αλλ’ όταν Πύλιοι κι Επειοί πιασθήκαν εις την μάχην,

τον Μούλιον πολεμιστήν εφόνευσα εγώ πρώτος

κι επήρα και τους ίππους του. Κι είχεν αυτός την πρώτη

του Αυγείου κόρην την ξανθήν, που ελέγετο Αγαμήδη,

κι εγνώριζ’ όσα βότανα της γης το πλάτος τρέφει.

 

ἀμφὶ ῥοὰς ποταμοῖο. ἀτὰρ μεγάθυμοι Ἐπειοὶ

ἀμφέσταν δὴ ἄστυ διαρραῖσαι μεμαῶτες·

ἀλλά σφι προπάροιθε φάνη μέγα ἔργον Ἄρηος·

εὖτε γὰρ ἠέλιος φαέθων ὑπερέσχεθε γαίης,          735

συμφερόμεσθα μάχῃ Διί τ᾽ εὐχόμενοι καὶ Ἀθήνῃ.

ἀλλ᾽ ὅτε δὴ Πυλίων καὶ Ἐπειῶν ἔπλετο νεῖκος,

πρῶτος ἐγὼν ἕλον ἄνδρα, κόμισσα δὲ μώνυχας ἵππους,

Μούλιον αἰχμητήν· γαμβρὸς δ᾽ ἦν Αὐγείαο,

πρεσβυτάτην δὲ θύγατρ᾽ εἶχε ξανθὴν Ἀγαμήδην, 740

ἣ τόσα φάρμακα ᾔδη ὅσα τρέφει εὐρεῖα χθών.

 

 

Ως έρχονταν τον κτύπησα μ’ ακόντι και στο σώμα

έπεσε κι εγώ πήδησα στ’ αμάξι, και τους πρώτους

πολεμιστάς εστήθηκα. Κι ευθύς εσκορπισθήκαν

οι μεγαλόψυχοι Επειοί καθώς έπεσ’ εκείνος

που των ιππέων αρχηγός επρώτευε στην μάχην.

 

Και όρμησα επάνω τους ευθύς, ως μαύρη ανεμοζάλη,

πενήντα επήρ’ αμάξια τους και από καθένα δύο

άνδρες έκαμε η λόγχη μου το χώμα να δαγκάσουν.

Και ακόμα τους Μολίονας θα εφόνευ’ αλλ’ ο μέγας

ο Ποσειδών πατέρας των τους έσκεπε με ομίχλην.

 

τὸν μὲν ἐγὼ προσιόντα βάλον χαλκήρεϊ δουρί,

ἤριπε δ᾽ ἐν κονίῃσιν· ἐγὼ δ᾽ ἐς δίφρον ὀρούσας

στῆν ῥα μετὰ προμάχοισιν· ἀτὰρ μεγάθυμοι Ἐπειοὶ

ἔτρεσαν ἄλλυδις ἄλλος, ἐπεὶ ἴδον ἄνδρα πεσόντα

ἡγεμόν᾽ ἱππήων, ὃς ἀριστεύεσκε μάχεσθαι.

αὐτὰρ ἐγὼν ἐπόρουσα κελαινῇ λαίλαπι ἶσος,

πεντήκοντα δ᾽ ἕλον δίφρους, δύο δ᾽ ἀμφὶς ἕκαστον

φῶτες ὀδὰξ ἕλον οὖδας ἐμῷ ὑπὸ δουρὶ δαμέντες.

καί νύ κεν Ἀκτορίωνε Μολίονε παῖδ᾽ ἀλάπαξα,  750

εἰ μή σφωε πατὴρ εὐρὺ κρείων ἐνοσίχθων

ἐκ πολέμου ἐσάωσε καλύψας ἠέρι πολλῇ.

 

 

Νίκην τότ’ έδωκεν  ο Ζευς μεγάλην των Πυλίων.

Ότι τους κυνηγούσαμε, φονεύαμε τους άνδρες,

τα όπλα τους επαίρναμε, μέσ’ από την πεδιάδα,

όσον οπού ανεβήκαμεν εις τα Βουπράσια μέρη,

εις τον Ωλένιον κρημνόν, στον λόφον του Αλεισίου.

Εκείθεν γύρισ’ η Αθηνά τα πλήθη κι έναν άνδρα

ύστερον άφησα νεκρόν. Τότ’ οι Αχαιοί τους ίππους

απ’ τον Βουπράσιον αγρόν εστρέψαν προς την Πύλον,

και μ’ ένα στόμα ολόκληρος λαός υμνολογούσε

τον Νέστορα από τους θνητούς και απ’ τους θεούς τον Δία.

ἔνθα Ζεὺς Πυλίοισι μέγα κράτος ἐγγυάλιξε·

τόφρα γὰρ οὖν ἑπόμεσθα διὰ  σπιδέος πεδίοιο

κτείνοντές τ᾽ αὐτοὺς ἀνά τ᾽ ἔντεα καλὰ λέγοντες,

ὄφρ᾽ ἐπὶ Βουπρασίου πολυπύρου βήσαμεν ἵππους

πέτρης τ᾽ Ὠλενίης, καὶ Ἀλησίου ἔνθα κολώνη

κέκληται· ὅθεν αὖτις ἀπέτραπε λαὸν Ἀθήνη.

ἔνθ᾽ ἄνδρα κτείνας πύματον λίπον· αὐτὰρ Ἀχαιοὶ

ἂψ ἀπὸ Βουπρασίοιο Πύλονδ᾽ ἔχον ὠκέας ἵππους,    

πάντες δ᾽ εὐχετόωντο θεῶν Διὶ Νέστορί τ᾽ ἀνδρῶν.

 

 

Ιδού πώς ανδραγάθιζα με τους ανδρειωμένους.

 

Αλλ’ ο Αχιλλεύς θα χαίρεται την αρετήν του μόνος.

Αχ! Όταν ο λαός χαθεί πολύ και αργά θα κλαύση.

Θυμήσου ό,τι ο Μενοίτιος σου πρόσταξε, ω γλυκιέ μου,

όταν στον Αγαμέμνονα σε έστελνε απ’ την Φθίαν.

Και όλα τ’ακούσαμεν εγώ και ο θείος Οδυσσέας,

στο δώμα οπότ’ εφθάσαμε το μέγα του Πηλέως,

ενώ της Αχαιίδος γης συνάζαμεν τα πλήθη.

 

ὣς ἔον, εἴ ποτ᾽ ἔον γε, μετ᾽ ἀνδράσιν. αὐτὰρ Ἀχιλλεὺς

οἶος τῆς ἀρετῆς ἀπονήσεται· ἦ τέ μιν οἴω

πολλὰ μετακλαύσεσθαι ἐπεί κ᾽ ἀπὸ λαὸς ὄληται.

ὦ πέπον ἦ μὲν σοί γε Μενοίτιος ὧδ᾽ ἐπέτελλεν     765

ἤματι τῷ ὅτε σ᾽ ἐκ Φθίης Ἀγαμέμνονι πέμπε,

νῶϊ δέ τ᾽ ἔνδον ἐόντες ἐγὼ καὶ δῖος Ὀδυσσεὺς

πάντα μάλ᾽ ἐν μεγάροις ἠκούομεν ὡς ἐπέτελλε.

Πηλῆος δ᾽ ἱκόμεσθα δόμους εὖ ναιετάοντας

λαὸν ἀγείροντες κατ᾽ Ἀχαιΐδα πουλυβότειραν.    770

 

 

Κει εβρήκαμε τον ήρωα Μενοίτιον και σένα.

Σιμά σας ήτ’ ο Αχιλλεύς. Και ο γέρος ο Πηλέας

του μόσχου τα παχιά μεριά  στον βροντητή Κρονίδην

έκαιε μέσα εις την αυλήν, και με χρυσό ποτήρι

σπόνδιζε το γλυκό κρασί στες προσφορές που εκαίαν.

Κι ενώ εσυγυρίζατε τα κρέατα, μας είδεν

ο Αχιλλέας στα πρόθυρα. Μας πήρε από το χέρι,

μας είπε να καθίσουμε κι έβαλε αυτός εμπρός μας

το φίλεμα που δίδεται του ξένου, ως θέλ’ η τάξις.

 

 

ἔνθα δ᾽ ἔπειθ᾽ ἥρωα Μενοίτιον εὕρομεν ἔνδον

ἠδὲ σέ, πὰρ δ᾽ Ἀχιλῆα· γέρων δ᾽ ἱππηλάτα Πηλεὺς

πίονα μηρία καῖε βοὸς Διὶ τερπικεραύνῳ

αὐλῆς ἐν χόρτῳ· ἔχε δὲ χρύσειον ἄλεισον

σπένδων αἴθοπα οἶνον ἐπ᾽ αἰθομένοις ἱεροῖσι.      775

σφῶϊ μὲν ἀμφὶ βοὸς ἕπετον κρέα, νῶϊ δ᾽ ἔπειτα

στῆμεν ἐνὶ προθύροισι· ταφὼν δ᾽ ἀνόρουσεν Ἀχιλλεύς,

ἐς δ᾽ ἄγε χειρὸς ἑλών, κατὰ δ᾽ ἑδριάασθαι ἄνωγε,

ξείνιά τ᾽ εὖ παρέθηκεν, ἅ τε ξείνοις θέμις ἐστίν[4].

 

 

Και την τροφήν και το πιοτόν άμ’ εχαρήκαμ’ όλοι,

τον λόγον πρώτος άρχισα και σας παρακινούσα

να μας ακολουθήσετε. Και πρόθυμοι σεις ήσθε,

και τότε οι δυο πατέρες σας πολλά σας συμβουλεύαν.

Και του Αχιλλέως σύσταινεν ο γέροντας Πηλέας

πάντοτε μεγας να φανεί και των Αργείων πρώτος

κι εσένα ιδού τι σύσταινεν ο γέρος σου πατέρας:

«Παιδί μου, αν ο Αχιλλευς στο γένος σε υπερβαίνει

και στην ανδρείαν, είσαι συ στα χρόνια ανώτερός του.

Αλλ’ ό,τι χρήσιμον σκεφθείς, συ βάλε το στον νουν του,

εύμορφα και προς το καλόν τους λόγους σου θα στέργη.».

αὐτὰρ ἐπεὶ τάρπημεν ἐδητύος ἠδὲ ποτῆτος,        780

ἦρχον ἐγὼ μύθοιο κελεύων ὔμμ᾽ ἅμ᾽ ἕπεσθαι·

σφὼ δὲ μάλ᾽ ἠθέλετον, τὼ δ᾽ ἄμφω πόλλ᾽ ἐπέτελλον.

Πηλεὺς μὲν ᾧ παιδὶ γέρων ἐπέτελλ᾽ Ἀχιλῆϊ

αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων[5]·

σοὶ δ᾽ αὖθ᾽ ὧδ᾽ ἐπέτελλε Μενοίτιος Ἄκτορος υἱός· 785

τέκνον ἐμὸν γενεῇ μὲν ὑπέρτερός ἐστιν Ἀχιλλεύς,

πρεσβύτερος δὲ σύ ἐσσι· βίῃ δ᾽ ὅ γε πολλὸν ἀμείνων.

ἀλλ᾽ εὖ οἱ φάσθαι πυκινὸν ἔπος ἠδ᾽ ὑποθέσθαι

καί οἱ σημαίνειν· ὃ δὲ πείσεται εἰς ἀγαθόν περ.

 

 

Τούτα, και συ τα λησμονείς, που σύσταινεν ο γέρος.

 

Με τούτα τώρα πάσχισε να πείσεις τον Πηλείδην.

Ποιος ξέρει μην ο λόγος σου, μ’ ενός θεού την χάρν,

του συγκινήσει την ψυχήν; Καλός του φίλου ο λόγος.

Κι εάν στον νουν του έχει χρησμόν που να τον εμποδίζει,

οπού η μητέρα του η θεά του αναφερε απ’τον Δία,

ας ξαναστείλει καν εσέ και οι Μυρμιδόνες όλοι

ας έλθουν, ώστε φως εσύ των Δαναών να γίνεις.

 

ὣς ἐπέτελλ᾽ ὃ γέρων, σὺ δὲ λήθεαι· ἀλλ᾽ ἔτι καὶ νῦν   

ταῦτ᾽ εἴποις Ἀχιλῆϊ δαΐφρονι αἴ κε πίθηται.

τίς δ᾽ οἶδ᾽ εἴ κέν οἱ σὺν δαίμονι θυμὸν ὀρίναις

παρειπών; ἀγαθὴ δὲ παραίφασίς ἐστιν ἑταίρου.

εἰ δέ τινα φρεσὶν ᾗσι θεοπροπίην ἀλεείνει

καί τινά οἱ πὰρ Ζηνὸς ἐπέφραδε πότνια μήτηρ,    795

ἀλλὰ σέ περ προέτω, ἅμα δ᾽ ἄλλος λαὸς ἑπέσθω

Μυρμιδόνων, αἴ κέν τι φόως Δαναοῖσι γένηαι·

 

 

Και να σου δώσει να φορείς στην μάχην τ’ άρματά του,

ίσως φανείς πως είσαι αυτός και αποσυρθούν οι Τρώες,

απ’ τον αγών’ ανασασμόν οι Δαναοί να λάβουν,

κι είναι τ’ ανάσαμα καλόν όσον μικρόν κι αν είναι.

 

Κι εύκολα σεις ακούραστοι τα κουρασμένα πλήθη

θα διώξετε προς την πόλιν τους απ’ τα γοργά καράβια.».

καί τοι τεύχεα καλὰ δότω πόλεμον δὲ φέρεσθαι,

αἴ κέ σε τῷ εἴσκοντες ἀπόσχωνται πολέμοιο

Τρῶες, ἀναπνεύσωσι δ᾽ ἀρήϊοι υἷες Ἀχαιῶν         800

τειρόμενοι· ὀλίγη δέ τ᾽ ἀνάπνευσις πολέμοιο.

ῥεῖα δέ κ᾽ ἀκμῆτες κεκμηότας ἄνδρας ἀϋτῇ

ὤσαισθε προτὶ ἄστυ νεῶν ἄπο καὶ κλισιάων.

 

 

Είπε, και τον ετάραξε στα βάθη της καρδίας,

κι εγύρ’ ευθύς σπουδακτικά οπίσω στον Πηλείδην.

Και ότ’ είχε φθάσει ο Πάτροκλος στα πλοία του Οδυσσέως

στο μέρος όπου εδίκαζαν κι έκαμναν τας συνόδους

και των θεών είχαν βωμούς ολόγυρα κτισμένους,

εμπρός του ήλθ’ ο Ευρύπυλος, λαμπρός Ευαιμονίδης

που ερχόνταν απ’ τον πόλεμον τρεκλός απ’ την πληγήν του,

που είχε λάβει εις το μερί. Κι εκείθε μαύρον αίμα

έβγαινε κι ίδρωτας πολύς του ενότιζε τες πλάτες,

αλλ’ είχε ακόμη την ψυχήν ασάλευτην στα στήθη.

 

ὣς φάτο, τῷ δ᾽ ἄρα θυμὸν ἐνὶ στήθεσσιν ὄρινε,

βῆ δὲ θέειν παρὰ νῆας ἐπ᾽ Αἰακίδην Ἀχιλῆα.       805

ἀλλ᾽ ὅτε δὴ κατὰ νῆας Ὀδυσσῆος θείοιο

ἷξε θέων Πάτροκλος, ἵνά σφ᾽ ἀγορή τε θέμις τε

ἤην, τῇ δὴ καί σφι θεῶν ἐτετεύχατο βωμοί,

ἔνθά οἱ Εὐρύπυλος βεβλημένος ἀντεβόλησε

διογενὴς Εὐαιμονίδης κατὰ μηρὸν ὀϊστῷ              810

σκάζων ἐκ πολέμου· κατὰ δὲ νότιος ῥέεν ἱδρὼς

ὤμων καὶ κεφαλῆς, ἀπὸ δ᾽ ἕλκεος ἀργαλέοιο

αἷμα μέλαν κελάρυζε· νόος γε μὲν ἔμπεδος ἦεν.

 

 

Άμα τον είδ’ ο ανδράγαθος υιός του Μενοιτίου,

με πόνον τον προσφώνησεν: «Έτσι, ω δυστυχισμένοι,

των  Δαναών ω αρχηγοί, και πρώτοι πολεμάρχοι,

τους σκύλους να χορτάσετε σας έμελλε στην Τροίαν,

μακράν απ’ την πατρίδα σας και από του ποθητούς σας;

Αλλά ειπέ μου, Ευρύπυλε, διόθρεπτε ήρωά μου,

οι Αχαιοί στου Έκτορος την άμετρην ανδρείαν

θ’ αντισταθούν ή θα χαθούν στην λόγχην  του αποκάτω;»

 

τὸν δὲ ἰδὼν ᾤκτειρε Μενοιτίου ἄλκιμος υἱός,

καί ῥ᾽ ὀλοφυρόμενος ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·  815

δειλοὶ Δαναῶν ἡγήτορες ἠδὲ μέδοντες

ὣς ἄρ᾽ ἐμέλλετε τῆλε φίλων καὶ πατρίδος αἴης

ἄσειν ἐν Τροίῃ ταχέας κύνας ἀργέτι δημῷ.

ἀλλ᾽ ἄγε μοι τόδε εἰπὲ διοτρεφὲς Εὐρύπυλ᾽ ἥρως,

ἤ ῥ᾽ ἔτι που σχήσουσι πελώριον Ἕκτορ᾽ Ἀχαιοί,   820

ἦ ἤδη φθίσονται ὑπ᾽ αὐτοῦ δουρὶ δαμέντες;

 

 

Και ο συνετός Ευρύπυλος: «Ω Πάτροκλε γενναίε,

προπύργιον των Αχαιών ωιμέ δεν είναι πλέον,

αλλά στα μαύρα πλοία του γρήγορα θα πέσουν.

Κείτονται στα καράβια τους οι πρώτοι πολεμάρχοι

απ’ τα πολλά λαβώματα που επήραν εις την μάχην

και πάντοτε σφοδρότερη γίνετ’ η ορμή των Τρώων.

Αλλά στο πλοίον φέρε με να σώσεις την ζωήν μου,

τ’ ακόντι βγάλε απ’ το μερί, νίψε το μαύρο αίμα

με χλιό νερό, και χρίσε το με τα γλυκά βοτάνια,

που από τον δικαιότατον στο γένος των Κενταύρων,

τον Χείρονα έμαθ’ ο Αχιλλεύς κι εδίδαξε και σένα

ότι απ’τους δυο μας ιατρούς, λαβώθηκε ο Μαχάων,

και εις τες σκηνές μας κείτεται, κι έχει κι αυτός ανάγκην

από εξαίσιον ιατρόν, και ο άλλος με τους Τρώας

κτυπιέται, ο Ποδαλείριος, ακλόνητος στην μάχην.».

 

τὸν δ᾽ αὖτ᾽ Εὐρύπυλος βεβλημένος ἀντίον ηὔδα·

οὐκέτι διογενὲς Πατρόκλεες ἄλκαρ Ἀχαιῶν

ἔσσεται, ἀλλ᾽ ἐν νηυσὶ μελαίνῃσιν πεσέονται.

οἳ μὲν γὰρ δὴ πάντες, ὅσοι πάρος ἦσαν ἄριστοι,   825

ἐν νηυσὶν κέαται βεβλημένοι οὐτάμενοί τε

χερσὶν ὕπο Τρώων· τῶν δὲ σθένος ὄρνυται αἰέν.

ἀλλ᾽ ἐμὲ μὲν σὺ σάωσον ἄγων ἐπὶ νῆα μέλαιναν,

μηροῦ δ᾽ ἔκταμ᾽ ὀϊστόν, ἀπ᾽ αὐτοῦ δ᾽ αἷμα κελαινὸν

νίζ᾽ ὕδατι λιαρῷ, ἐπὶ δ᾽ ἤπια φάρμακα πάσσε     830

ἐσθλά, τά σε προτί φασιν Ἀχιλλῆος δεδιδάχθαι,

ὃν Χείρων ἐδίδαξε δικαιότατος Κενταύρων.

ἰητροὶ μὲν γὰρ Ποδαλείριος ἠδὲ Μαχάων

τὸν μὲν ἐνὶ κλισίῃσιν ὀΐομαι ἕλκος ἔχοντα

χρηΐζοντα καὶ αὐτὸν ἀμύμονος ἰητῆρος               835

κεῖσθαι· ὃ δ᾽ ἐν πεδίῳ Τρώων μένει ὀξὺν Ἄρηα.

 

 

Του απάντησε ο ανδράγαθος υιός του Μενοιτίου:

«Αχ! τι θα γίνει, Ευρύπυλε; Και αν είμαι κινημένος

προς τον Πηλείδην να του ειπώ τι μού’χει παραγγείλει

ο Νέστωρ ο Γερήνιος, των Αχαιών σωτήρας,

αφού σε βλέπω εις κίνδυνον, εγώ δεν θα σ’ αφήσω.».

τὸν δ᾽ αὖτε προσέειπε Μενοιτίου ἄλκιμος υἱός·

πῶς τὰρ ἔοι τάδε ἔργα; τί ῥέξομεν Εὐρύπυλ᾽ ἥρως;

ἔρχομαι ὄφρ᾽ Ἀχιλῆϊ δαΐφρονι μῦθον ἐνίσπω

ὃν Νέστωρ ἐπέτελλε Γερήνιος οὖρος Ἀχαιῶν·      840

ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὧς περ σεῖο μεθήσω τειρομένοιο.

 

 

Είπε και μέσα στη σκηνήν αγκαλιαστά τον πήρε.

Και εις το τομάρι που άπλωσε ο ακόλουθος, τον στρώνει.

Με το μαχαίρι απ’ το μερί το πικρό βέλος βγάζει,

απ’ την πληγήν με χλιό νερό πλύνει το μαύρο αίμα,

ρίζαν του έβαλε πικρήν, που πρώτα με τα χέρια

εμάλαξε, παυσίπονη, που του έπαυσε τους πόνους

όλους, κι εστέγνωσε η πληγή, κι εστάθηκε το αίμα.

ἦ, καὶ ὑπὸ στέρνοιο λαβὼν ἄγε ποιμένα λαῶν

ἐς κλισίην· θεράπων δὲ ἰδὼν ὑπέχευε βοείας.

ἔνθά μιν ἐκτανύσας ἐκ μηροῦ τάμνε μαχαίρῃ

ὀξὺ βέλος περιπευκές, ἀπ᾽ αὐτοῦ δ᾽ αἷμα κελαινὸν

νίζ᾽ ὕδατι λιαρῷ, ἐπὶ δὲ ῥίζαν βάλε πικρὴν

χερσὶ διατρίψας ὀδυνήφατον, ἥ οἱ ἁπάσας

ἔσχ᾽ ὀδύνας· τὸ μὲν ἕλκος ἐτέρσετο, παύσατο δ᾽ αἷμα[6].

 

ß                                                            à

G

 



   

 

 

[2]

Τον ποταμό Μυνήιο τον ταυτίζουν με τον σημερινό ποταμό ΑΝΙΓΡΟ, κοντά στα λουτρά ΚΑΪΑΦΑ.

ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ, ΗΛΙΑΚΑ, [V] 5, 7

Ξαναγυρίζοντας κανείς στο Σαμικό και διασχίζοντάς το συναντάει το μέρος όπου ο Ποταμός ΑΝΙΓΡΟΣ χύνεται στην θάλασσα. Πολλές φορές οι άνεμοι φυσώντας εδώ δυνατά εμποδίζουν το ποτάμι να ρέει προς την θάλασσα, γιατί φέρνουν προς αυτό την άμμο από το πέλαγος και έτσι το νερό δεν μπορεί να προχωρήσει. Κάθε φορά λοιπόν που η άμμος διαποτίζεται με νερά από τις δυο μεριές, απ’ έξω από τη θάλασσα και από μέσα από το ποτάμι, υπάρχει κίνδυνος να βουλιάξουν σ’ αυτήν τα ζώα, αλλά ακόμα περισσότερο άνθρωποι οδοιπόροι. Ο ποταμός ΑΝΙΓΡΟΣ κατεβαίνει από το Αρκαδικό βουνό Λαπίθας και το νερό του ευθύς από τις πηγές δεν μυρίζει καλά, αλλ’ αντίθετα είναι φοβερά δύσοσμο. Προτού δεχθεί τον παραπόταμό του, τον ονομαζόμενον Ακίδαντα, είναι φανερό πως καθόλου δεν έχει ψάρια.

9. Η παράξενη οσμή που έχει το νερό του Ανίγρου πιστεύω πως οφείλεται στη γη, από την οποία πηγάζει το νερό. Στην ίδια αιτία οφείλεται και η ιδιότητα των νερών εκείνων πέραν της Ιωνίας των οποίων η αναθυμίαση είναι ολέθρια για τον άνθρωπο.

10. Μερικοί από τους Έλληνες  λένε πως ο Κένταυρος Χείρωνας [άλλοι ο Κένταυρος Πυλήνορας] χτυπημένος με βέλος από τον Ηρακλή, κατέφυγε τραυματισμένος και έπλυνε την πληγή στο νερό αυτό, και πως ο ΑΝΙΓΡΟΣ πήρε την κακή οσμή από το δηλητήριο της Υδρας. Άλλοι αποδίδουν την κακοσμία του ποταμού στον Μελάμποδα, τον γιο του Αμυθάονα, ο οποίος έρριξε σ’ αυτόν τα φάρμακα που χρησιμοποίησε για τον καθαρμό των θυγατέρων του Προίτου.

11. Στο Σαμικό υπάρχει μια σπηλιά, όχι μακριά από το ποτάμι, η οποία λέγεται των Ανιγρίδων νυμφών. Όποιος πάσχει από τις δερματικές αρρώστειες αλφόν ή λεύκη, αφού μπει στη σπηλιά αυτή, υπάρχει η συνήθεια πρώτα να ευχηθεί στις νύμφες και να τις τάξει κάποια θυσία, έπειτα σφουγγίζει τα αρρωστημένα μέρη του σώματος και περνάει κολυμπώντας το ποτάμι. Αφήνει τότε την αρρώστεια μέσα στο νερό και αυτός βγαίνει υγιής και σε  όλο το σώμα του έχει την ίδια χροιά.

 

Ο ΣΤΡΑΒΩΝ, 8, 346, ταυτίζοντας τον ΑΝΙΓΡΟ ποταμό με τον Ομηρικό Μινυήιο προσθέτει τα εξής που φωτίζουν τα λεγόμενα του Παυσανία :

Κοντά στη σπηλιά των ΑΝΙΓΡΙΔΩΝ ΝΥΜΦΩΝ υπάρχει πηγή, της οποίας το νερό μεταβάλλει σε έλος και βάλτο τον τόπο πιο κάτω. Το περισσότερο νερό της πηγής το δέχεται ο ΑΝΙΓΡΟΣ, ο οποίος, βαθύς και σχεδόν ακίνητος, λιμνάζει. Σε έκταση είκοσι σταδίων ο τόπος είναι βορβορώδης και αποπνέει μια μυρωδιά βαρειά [από το υδρόθειο του νερού της πηγής]. Τα ψάρια δεν τρώγονται. Κατά τους μύθους  η κακοσμία οφείλεται στο ότι μερικοί από τους πληγωμένους κενταύρους απέπλυναν εδώ το δηλητήριο της Ύδρας ή στο ότι ο Μελάμπους χρησιμοποίησε τα νερά αυτά για τον καθαρμό των Προιτίδων. Το λούσιμο στο νερό αυτό θεραπεύει διάφορες δερματικές αρρώστιες.

 

Η πληροφορία πως η πηγή των ΑΝΙΓΡΙΔΩΝ ΝΥΜΦΩΝ έκανε τον αμέσως κάτω από την σπηλιά χώρο δυσώδη βάλτο κάνοντας τον Άνιγρο ‘βαθύ και ύπτιο, ώστε λιμνάζειν’ παρέχει μια εικόνα της σημερινής ΛΙΜΝΗΣ του ΚΑΪΑΦΑ γύρω στα χρόνια του Χριστού.

Η ΣΠΗΛΙΑ των ΑΝΙΓΡΙΔΩΝ ΝΥΜΦΩΝ βρίσκεται στην προς την λίμνη πλαγιά του βουνού του Καϊάφα. Το στόμιό της, πλάτους επτά περίπου μέτρων, και ύψους τεσσάρων, ανοίγεται σχεδόν αμέσως πάνω από τα νερά της λίμνης, της οποίας η ανατολική όχθη κατά μήκος του βουνού, ξεπερνάει τα τρία χιλιόμετρα. Στη ΣΠΗΛΙΑ πηγάζει χλιαρό νερό που περιέχει ΥΔΡΟΘΕΙΟ και χρησιμοποιείται και σήμερα ως ΙΑΜΑΤΙΚΟ  ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΩΝ (μεγαλύτερες λουτρικές εγκαταστάσεις βρίσκονται σήμερα στη δυτική ακτή της λίμνης, σε νησί που έχει συνδεθεί με την ξηρά). Ιαματικό είναι και το νερό που πηγάζει από δεύτερη σπηλιά, στην ίδια πλαγιά του βουνού και σ’ απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων από τη σπηλιά των ΑΝΙΓΡΙΔΩΝ.

 

 

[3] ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ, ΗΛΙΑΚΑ [V], 6, 2-3

Κανείς από τους Μεσσήνιους ή από τους Ηλείους δεν μπορούσε να μου δείξει με βεβαιότητα τα ερείπια της Αρήνης. Όσοι ενδιαφέρονται γι’ αυτήν μπορούν να κάνουν ποικίλες εικασίες, πιο πιθανή όμως μου φαίνεται η άποψη εκείνων που υποστηρίζουν πως το ΣΑΜΙΚΟ  στους ηρωικούς χρόνους κι ακόμα παλαιότερα ονομαζόταν ΑΡΗΝΗ. Αυτοί αναφέρονται και σε στίχους της Ιλιάδας, : «Υπάρχει ενας ποταμός Μινυήιος που χύνεται στην θάλασσα / κοντά στην Αρήνη».

Τα ερείπια αυτά είναι πολύ κοντά στον ΑΝΙΓΡΟ. Μπορεί κανείς να αμφισβητήσει αν το Σαμικό ονομάστηκε Αρήνη, οι Αρκάδες όμως συμφωνούν πως παλαιότερα το όνομα του ΑΝΙΓΡΟΥ ήταν ΜΙΝΥΗΙΟΣ.

 

 

[4]Αυτή είναι η περιγραφή της πρόσκλησης, στον Τρωικό πόλεμο,  του Αχιλλέα και του Πατρόκλου, όπως την παραθέτει ο Όμηρος. Πολύ πιο ‘πραγματική’ απ’ ό,τι λέει ο μύθος, και πιο ταιριαστή με την προσωπικότητά τους.

 

 

[5]Ευχή που έδιναν συνήθως οι Αχαιοί πατέρες στα παιδιά τους όταν έφευγαν για πόλεμο. Βλ. και ΙΛΙΑΔΟΣ  ΡΑΨΩΔΙΑ Ζ΄, στ. 208.

 

 

[6]Τον Πάτροκλο τον ξαναβρίσκουμε στην ΡΑΨΩΔΙΑ Ο, να είναι εκεί, ακόμα, και να περιποιείται τον τραυματισμένο Ευρύπυλο.

 



*  Μια αγελάδα ευχήθηκαν να προσφέρουν  θυσία στην Αθηνά και  οι Διομήδης – Οδυσσέας κατά την νυκτερινή επιδρομή στο τρωικό στρατόπεδο [βλ. ΡΑΨΩΔΙΑ Κ, στ. 292].