ΠΕΡΡΑΙΒΟΙ - ΕΝΙΗΝΕΣ

 

[Στράβων, βιβλίο 9]

Πρότερον μεν ώκουν Περραιβοί, το προς τη θαλάττη μέρος νεμόμενοι και τω Πηνειώ μέχρι της εκβολής αυτού και Γυρτώνος πόλεως Περραιβίδος. Είτα απώσαντες εκείνους εις την εν μεσογαία ποταμίαν Λαπίθαι, κατέσχον αυτοί τα χωρία, Ιξίων και ο υιός Πειρίθους, ός και το Πήλιον κατεκτήσατο, βιασάμενος τους κατασχόντας Κενταύρους, άγριόν τι φύλον. Τούτους μεν ουν

- εκ Πηλίου ώσε, και Αιθίκεσσι πέλασεν

τοις δε Λαπίθαις τα πεδία παρέδωκε. Τινα δ’ αυτών και οι Περραιβοί κατείχον, τα προς τω Ολύμπω. Εστί δ’ όπου και όλοι αναμίξ τοις Λαπίθαις ώκουν. Η μεν ουν Άργισσα, η νυν Άργουρα, επί τω Πηνειώ κείται. Υπέρκειται δ’ αυτής Άτραξ εν τετταράκοντα σταδίοις, τω ποταμώ πλησιάζουσα και αύτη. Την δ’ ανα μέσον ποταμίαν είχον Περραιβοί. Όρθην δε τινες την ακρόπολιν των Φαλανναίων ειρήκασιν. Η δε Φάλαννα Περραιβική πόλις προς τον Πηνειόν πλησίον των Τεμπών. Οι μεν ουν Περραιβοί, καταδυναστευθέντες υπό Λαπίθων, εις την ορεινήν απανέστησαν οι πλείους την περί Πίνδον, και Αθαμάνας, και Δόλοπας, την δε χώραν και τους υπολειφθέντας των Περραιβών κατέσχον Λαρισσαίοι, πλησίον μεν οικούντες του Πηνειού, γειτνιώντες δ’ εκείνοις, νεμόμενοι δε τα ευδαιμονέστατα μέρη των πεδίων, πλην ει τι σφόδρα κοίλον προς τη λίμνη τη Νεσσωνίδι, εις ην υπερκλύζων ο ποταμός αφηρείτο τι της αροσίμου τους Λαρισσαίους. Αλλ’ ύστερον παραχώμασιν επηνώρθωσαν Λαρισσαίοι. Ούτοι δε κατείχον τέως την Περραιβίαν, και φόρους επράττοντο, έως Φίλιππος κατέστη κύριος των τόπων. Λάρισσα δ’ εστι και εν τη Όσση χωρίον. Και η Κρεμαστή, υπό τινων δε Πελασγία λεγόμενη. Και εν τη Κρήτη πόλις, η νυν εις Ιεράπυτναν συνοικείσθαι, αφ’ ής και το υποκείμενον πεδίον νυν Λαρίσσιον καλείται. Και εν Πελοποννήσω ή τε των Αργείων άκρα και ο την Ηλείαν από Δύμης διορίζων Λάρισσος ποταμός. Θεόπομπος δε και πόλιν λέγει εν τη αυτή μεθορία κειμένην Λάρισσαν. Και εν τη Ασία ή τε Φρικωνίς η περί την Κύμην, και η κατά Αμαξιτόν της Τρωάδος, και η Εφεσία Λάρισσα εστι, και η εν Συρία.

 

Της δε Μιτυλήνης από πεντήκοντα σταδίων εισι Λαρισσαίαι πέτραι κατά την επί Μηθύμνης οδόν. Και εν τη Αττική δ’ εστι Λάρισσα. Και των Τράλλεων διέχουσα πόλις τριάκοντα σταδίους υπέρ της πόλεως επί Καύστρου πεδίον δια της Μεσσωγίδος ιόντων κατά το της Ισοδρόμης Μητρός ιερόν, ομοίαν την θέσιν και την αρετήν έχουσα τη Κρεμαστή Λαρίσση. Και γαρ εύυδρος και αμπελόφυτος. Ίσως δε και ο Λαρίσσιος Ζευς εκείθεν επωνόμασται. Και εν τοις αριστεροίς δε του Πόντου κώμη τις καλείται Λάρισσα, μεταξύ Αυλο... πλησίον των άκρων του Αίμου. Και Ολοοσσών δε, λευκή προσαγορευθείσα από του λευκάργιλος είναι, και Ηλώνη, Περραιβικαί πόλεις, και Γόννος. Η δ’ Ηλώνη μετέβαλε τούνομα Λειμώνη μετονομασθείσα. Κατέσκαπται δε νυν. Άμφω δε υπό τω Ολύμπω κείνται, ου πολύ άπωθεν του Ευρώτα ποταμού, όν ο Ποιητής Τιταρήσιον καλεί.

 

Λέγει δε και περί τούτου και περί των Περραιβών εν τοις εξής ο Ποιητής, όταν φη

Γουνεύς δ’ εκ Κύφου ήγε δύο και είκοσι νήας

Τω δ’ Ενιήνες έποντο, μενεπτόλεμοί τε Περαιβοί,

Οι περί Δωδώνην δυσχείμερον οικί’ έθεντο,

Οι τ’ αμφ’ ιμερτόν Τιταρήσιον έργ’ ενέμοντο.

 

Λέγει μεν ουν τούτους τους τόπους των Περραιβών από μέρους της Ιστιαιώτιδος επειληφότας. Ήσαν δε και αι υπό τω Πολυποίτη εκ μέρους Περραιβικαί. Τοις μέντοι Λαπίθαις προσένειμε, δια το αναμίξ οικείν. Και τα μεν πεδία κατέχειν τους Λαπίθας, και το ενταύθα Περραιβικόν υπό τούτοις τετάχθαι, ως επί πλέον. Τα δ’ ορεινότερα χωρία προς τω Ολύμπω και τοις Τέμπεσι τους Περραιβούς. Καθάπερ το Κύφον, και την Δωδώνην, και τα περί τον Τιταρήσιον. Ός εξ όρους Τιτάρου συμφυούς  τω Ολύμπω ρέων, εις τα πλησίον των Τεμπών χωρία της Περραιβίας, αυτού που τας συμβολάς ποιείται προς τον Πηνειόν. Το μεν ουν του Πηνειού καθαρόν εστίν ύδωρ, το δε του Τιταρησίου λιπαρόν έκ τινος ύλης, ώστ’ ου συμμίσγεται.

Αλλά τέ μεν’ καθύπερθεν επιτρέχει, ηύτ’ έλαιον

 

 

Δια δε το αναμίξ οικείν, Σιμωνίδης Περραιβούς και Λαπίθας καλεί τους Πελασγιώτας άπαντας, τους τα εώα κατέχοντας τα περί Γυρτώνα και τας εκβολάς του Πηνειού, και Όσσαν, και Πήλιον, και τα περί Δημητριάδα, και τα εν τω πεδίω Λάρισσαν, Κραννώνα, Σκοτούσσαν, Μόψιον, Άτρακα, και τα περί την Νεσσωνίδα λίμνην και Βοιβηίδα. Ων ο Ποιητής ολίγων μέμνηται, δια το μη οικισθήναι πω τάλλα, ή φαύλοις οικισθήναι δια τους κατακλυσμούς άλλοτ’ άλλους γιγνομένους. Επεί ουδέ της Νεσσωνίδος μέμνηται λίμνης, αλλά της Βοϊβηίδος μόνον, πολύ ελάττονος ούσης. Ταύτης μεν μόνης μενούσης, εκείνης δε, ως εικός, τοτέ μεν πληρουμένης ατάκτως, τοτέ δ’ εκλιπομένης. Της δε Σκοτούσσης, εμνήσθημεν και εν τοις περί Δωδώνης λόγοις και του μαντείου του εν Θετταλία, διότι περί τούτον υπήρξε τον τόπον. Εστί δ’ εν τη Σκοτούσση χωρίον τι, Κυνός κεφαλαί καλούμενον. Περί ό Ρωμαίοι μετ’ Αιτωλών και Τίτος Κοϊντιος ενίκων μάχη μεγάλη Φίλιππον τον Δημητρίου, Μακεδόνων βασιλέα.

 

Πέπονθε δε τι τούτων και η Μαγνήτις. Κατηριθμημένων γαρ ήδη πολλών αυτής τόπων, ουδένας τούτων ωνόμακε Μάγνητας Όμηρος, αλλ’ εκείνους μόνους, ους τυφλώς και ου γνωρίμως διασαφεί

Οι περί Πηνειόν και Πήλιον εινοσίφυλλον

Ναίσκον

 

 

Αλλά μην περί τον Πηνειόν και το Πήλιον οικούσι και οι την Γυρτώνα έχοντες, ούς ήδη κατέλεξε, και το Ορμένιον, και άλλους πλείους. Και έτι απωτέρω του Πηλίου όμως Μάγνητες ήσαν, αρξάμενοι από των υπ’ Ευμήλω, κατά γε τους ύστερον ανθρώπους. Εοίκασιν δ’ ουν δια τας συνεχείς μεταστάσεις και εξαλλάξεις των πολιτικών και επιμίξεις συγχείν και τα ονόματα και τα έθνη. Ώστε τοις νυν εσθ’ ότε απορίαν παρέχειν, καθάπερ τούτο πρώτον μεν επί Κραννώνος και Γυρτώνος γεγένηται. Τους μεν γαρ Γυρτωνίους Φλεγύας πρότερον εκάλουν, από Φλεγύου του Ιξίωνος αδελφού. Τους δε Κραννωνίους Εφύρους. Ώστε διαπορείν όταν φη ο Ποιητής

Το μεν αφ’ εκ Θρήκης Εφύρους μετά θωρέσσεσθον

Ηέ μετά Φλεγύας μεγαλήτορας.

τίνας ποτε βούλεται λέγειν.

 

Έπειτα τούτων και επί των Περραιβών και Αινιάνων συνέβη. Όμηρος μεν γαρ συνέζευξεν αυτούς, ως πλησίον οικούντας αλλήλων. Και δη και λέγεται υπό των ύστερον επί χρόνον συχνόν η οίκησις των Αινιάνων εν τω Δωτίω γενέσθαι πεδίω. Τούτο δ’ εστι πλησίον της άρτι λεχθείσης Περραιβίας, και της Όσσης, και έτι της Βοϊβηίδος λίμνης εν μέση μεν πως τη Θετταλία, λόφοις δε ιδίως περικλειόμενον. Περί ου Ησίοδος ούτω είρηκεν

Η οίη Διδύμους ιερούς ναίουσα κολωνούς

Δωτίω εν πεδίω πολυβότρυος αντ’ Αμύροιο

Νίψατο Βοιβιάδος λίμνης πόδα παρθένος αδμής.

Οι μεν ουν Αινιάνες οι πλείους εις την Οίτην εξηλάθησαν υπό Λαπιθών. Κανταύθα δε εδυνάστευσαν αφελόμενοι των τε Δωριέων τινά μέρη  και των Μαλιέων μέχρι Ηρακλείας και  Εχίνον.

 

 

Τινες δ’ αυτών έμειναν περί Κύφον, Περραιβικόν όρος, ομώνυμον κατοικίαν έχον. Οι δε Περραιβοί, τινες μεν, συσταλέντες περί τα Εσπέρια του Ολύμπου μέρη, κατέμειναν αυτόθι, πρόσχωροι όντες Μακεδόσι. Το δε πολύ μέρος εις τα περί την Αθαμανίαν όρη και την Πίνδον εξέπεσε. Νυνί δε μικρόν ή ουδέν αυτών ίχνος σώζεται. Τους δ’ ουν υπό του Ποιητού λεχθέντας  Μάγνητας υστάτους  εν τω Θετταλικώ καταλόγω νομιστέον τους εντός των Τεμπών από του Πηνειού και της Όσσης έως Πηλίου, Μακεδόνων τοις Πιεριώταις ομόρους, τοις έχουσιν την του Πηνειού περαίαν μέχρι θαλάττης. Το μεν ουν Ομόλιον, ή την Ομόλην (λέγεται γαρ αμφοτέρως) αποδοτέον αυτοίς. Είρηται δ’ εν τοις Μακεδονικοίς, ότι εστι προς τη Όσση κατά την αρχήν του Πηνειού δια της των Τεμπών διεκβολής. Ει δε και μέχρι της παραλίας προϊτέον τις εγγυτάτω του Ομολίου, λόγον έχει ώστε [και] τον Ριζούντα προσνέμειν και Ερύμνας εν τη υπό Φιλοκτήτη παραλία κειμένας, και τη υπό Ευμήλω. Τούτο μεν ουν εν ασαφή κείσθω. Και η τάξις δε των εφεξής τόπων μέχρι Πηνειού ου διαφανώς λέγεται. Άδοξων δ’ όντων των τόπων, ου δ’ ημίν περί πολλού θετέον. Η μέντοι Σηπιάς ακτή τετραγώδηται μετά ταύτα και εξύμνηται, δια τον ενταύθα αφανισμόν του Περσικού στόλου. Εστί δ’ αύτη μεν ακτή πετρώδης. Μεταξύ δ’ αυτής και Κασθαναίας κώμης υπό τω Πηλίω κειμένης αιγιαλός εστιν, εν ω ο Ξέρξου στόλος  ναυλοχών, απηλιώτου πολλού πνεύσαντος, ο μεν ευθύς αυτού προς το ξηρόν εξώκειλε, και διελύθη παραχρήμα. Ο δ’ εις Ιπνούντα τόπον τραχύν των περί Πήλιον παρενεχθείς, ο δ’ εις Μελίβοιαν, ο δ’ εις την Κασθάναιαν, διεφθάρη. Τραχύς δ’ εστιν ο παράπλους πας ο του Πηλίου, όσον σταδίων ογδοήκοντα. Τοσούτος δε και τοιούτος και ο της Όσσης. Μεταξύ δε κόλπος πλειόνων ή διακοσίων σταδίων, εν ω η Μελίβοια. Ο δε πας από Δημητριάδος εγκολπίζοντι επί τον Πηνειόν μείζων των χιλίων.  Από δ’ Ευρίπου δισχιλίων οκτακοσίων.

 

Τα καθέκαστα μεν ταύτα περί Θετταλίας. Καθ’ όλου δ’ ότι πρότερον εκαλείτο Πυρραία από Πύρρας της Δευκαλίωνος γυναικός, Αιμονία δε από Αϊμονος, Θετταλία δε από Θετταλού του Αίμονος. Ένιοι δε, διελόντες δίχα, την μεν προς νοτον λαχείν φασι Δευκαλίωνα, και καλέσαι Πανδώραν  από της μητρός. Την δ’ ετέραν  Αίμονα, αφ’ ου Αιμονίαν λεχθήναι. Μετωνομάσθαι δε την μεν  Ελλάδα από Έλληνος του Δευκαλίωνος, την δε, Θετταλίαν, από του υιού Αίμονος. Τινες δε από Εφύρας της Θεσπρωτίδος απογόνους Αντίφου και Φειδίππου, των Θετταλού, του Ηρακλέους, επελθόντας, από Θετταλού του εαυτών προγόνου την χώραν ονομάσαι. Και Νεσσωνίς δε ωνομάσθη ποτέ από Νέσσωνος του Θετταλού, καθάπερ και η λίμνη.

 

G