Κείμενα με μετάφραση · Texts with translation
Ηράκλειτος · Ο Λόγος και το Εν · Ο Πόλεμος και η Έρις · Η Αρμονία των Αντιθέτων · Το Γίγνεσθαι · Το Πυρ · Ο Άνθρωπος · Η Φύση · Αποσπάσματα για μια Ηθική · Αποσπάσματα αμφίβολα ή απόκρυφα

Ἡράκλειτος

Τὸ Πῦρ

 

48.  
Τὰ δὲ πάντα οἰακίζει Κεραυνὸς, τουτέστι κατευθύνει, κεραυνὸν τὸ πῦρ λέγων τὸ αἰώνιον λέγει δὲ καὶ φρόνιμον τοῦτο εἶναι τὸ πῦρ καὶ τῆς διοικήσεως τῶν ὅλων αἴτιον· καλεῖ δ` αὐτὸ χρησμοσύνην καὶ κόρον· χρησμοσύνη δέ ἐστιν ἡ διακόσμησις κατ᾿ αὐτὸν, ἡ δὲ ἐκπύρωσις κόρος· πάντα γὰρ, φησὶ, τὸ πῦρ ἐπελθὸν κρινεῖ καὶ καταλήψεται.  
τὰ δὲ πάντα οἰακίζει Κεραυνός. (64). Όλα τα κυβερνά ο Κεραυνός.
τὸ πῦρ χρησμοσύνη καὶ κόρος. (65). Η φωτιά είναι χρεία και χορτασμός· γι' αυτόν χρεία είναι η τάξη, και η εκπύρωση χορτασμός.
πάντα γὰρ τὸ πῦρ ἐπελθὸν κρινεῖ καὶ καταλήψεται. (66). Πράγματι, ο Ηράκλειτος λέει ότι η φωτιά, όταν επέλθει, θα κρίνει και θα καταλάβει τα πάντα. [26]
49. (90).  
πυρός τε ἀνταμοιβὴ τὰ πάντα καὶ πῦρ ἁπάντων ὅκωσπερ χρυσοῦ χρήματα καὶ χρημάτων χρυσός. Τα πάντα ανταλλάσσονται με τη φωτιά και με τα πάντα η φωτιά, όπως τα εμπορεύματα με το χρυσάφι, και το χρυσάφι με τα εμπορεύματα.
50. (84a).  
. . . μεταβάλλον ἀναπαύεται. (Η φωτιά) μεταβαλλόμενη αναπαύεται.
51. (16).  
Λήσεται μὲν γὰρ ἴσως τὸ αἰσθητὸν φῶς τις, τὸ δὲ νοητὸν ἀδύνατον ἐστιν, ἢ ὡς φησιν Ἡράκλειτος· τὸ μὴ δῦνόν ποτε πῶς ἂν τις λάθοι; Θα ξεφύγει ίσως κανείς από το αισθητό φως, αλλά είναι αδύνατο να ξεφύγει από το νοητό. Ή, όπως λέει ο Ηράκλειτος, πως κανείς να κρυφτεί απ' αυτό που δεν δύει ποτέ; [27]
52. (30).  
κόσμον τόνδε, τὸν αὐτὸν ἁπάντων, οὔτε τις θεῶν οὔτε ἀνθρώπων ἐποίησεν, ἀλλ᾽ ἦν ἀεὶ καὶ ἔστιν καὶ ἔσται πῦρ ἀείζωον ἁπτόμενον μέτρα καὶ ἀποσβεννύμενον μέτρα. Αυτόν εδώ τον κόσμο, τον ίδιο για όλους, ούτε κανείς θεός ούτε άνθρωπος τον έπλασε, αλλ' ήταν από πάντα και είναι και θα είναι αιώνια ζωντανή φωτιά, που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο. [28]
53. (31).  
Πυρὸς τροπαὶ πρῶτον θάλασσα, θαλάσσης δὲ τὸ μὲν ἥμισυ γῆ, τὸ δὲ ἥμισυ πρηστὴρ· δυνάμει γὰρ (Ἡράκλειτος) λέγει ὅτι πῦρ ὑπὸ τοῦ διοικοῦντος λόγου καὶ θεοῦ τὰ σύμπαντα δι' ἀέρος τρέπεται εἰς ὑγρὸν τὸ ὡς σπέρμα τῆς διακοσμήσεως, ὃ καλεῖ θάλασσαν, ἐκ δὲ τούτου αὖθις γίνεται γῆ καὶ οὐρανὸς καὶ τὰ ἐμπεριεχόμενα· ὅπως δὲ πάλιν ἀναλαμβάνεται καὶ ἐκπυροῦται, σαφῶς διὰ τούτων δηλοῖ· (γῆ) θάλασσα διαχέεται, καὶ μετρέεται εἰς τὸν αὐτὸν λόγον, ὁκοῖος πρόσθεν ἦν ἢ γενέσθαι γῆ. Η φωτιά μετατρέπεται πρώτα σε θάλασσα· και το μισό της θάλασσας γίνεται γη και το άλλο μισό σίφουνας. (Ο Ηράκλειτος) θέλει να πει μ' αυτό πως με τη δύναμη της η φωτιά, υπό την επήρεια του θείου Λόγου που κυβερνά τα πάντα, μετατρέπεται δια μέσου του αέρα σε υγρασία, πυρήνα της όλης διάταξης του σύμπαντος, και την οποία ονομάζει θάλασσα. Από αυτήν ξαναγεννιούνται η γη ο ουρανός και ό,τι εμπεριέχουν. Το πώς ο κόσμος οδηγείται ξανά προς τα πίσω και αφανίζεται από τη φωτιά, το εξηγεί καθαρά: Η (γη) διαλύεται σε θάλασσα και φτάνει στο ίδιο μέτρο αναλογίας που ίσχυε πριν γίνει γη. [29]

 

Σημειώσεις

26. Αυτό το κείμενο είναι παρμένο από τον Ιππόλυτο, ο οποίος, για μερικούς σχολιαστές, στηριζόταν σε μια στωική πηγή που ουδόλως αντανακλούσε τη σκέψη του Ηράκλειτου. Το πρόβλημα που τίθεται από αυτές τις διαφορετικές ερμηνείες είναι λοιπόν το εξής: η θεωρία της εκπύρωσης είναι του Ηράκλειτου, ή δεν είναι παρά μια στωική θεωρία;

27. Το απόσπασμα είναι παρμένο από τον Κλήμη τον Αλεξανδρέα. Είναι πιθανόν η πρώτη πρόταση να είναι δική του και όχι του Ηράκλειτου, και ο Κλήμης να την πρόσθεσε για να δώσει στον Ηράκλειτο μια πρόθεση που μπορεί να συμπέσει με μια χριστιανική εσχατολογία. Ο Χάιντεγκερ αφιέρωσε ολόκληρη ανάλυση σ' αυτό το απόσπασμα (Essais et conferences, σελ. 114 κ.ε.): Ο Ηράκλειτος σκέφτεται το μήποτε-αφανίζεσθαι. Πράγμα που, στη σκέψη ενός Έλληνα, σημαίνει ποτέ να μη βυθιστεί (Eingehen) κανείς μέσα στην απόκρυψη. Σε ποιον τομέα κινείται η ρήση; Όσο για το νόημα ονομάζει την απόκρυψη (Verbergung), δηλαδή το γεγονός του να μη βυθιστεί ποτέ κανείς σ' αυτήν. Η ρήση, ταυτόχρονα, αφορά ακριβώς τη διηνεκή ανάδυση, την αποκάλυψη, που πάντοτε διαρκεί και θα διαρκεί: Η φράση το μή δῦνόν ποτέ, σημαίνει και τα δυο: αποκάλυψη και επικάλυψη, όχι σα δυο διαφορετικά και απλώς παρατιθέμενα γεγονότα, αλλά σαν ένα και το αυτό πράγμα (ο.π., σελ. 326).

28. Συχνά στηρίχτηκαν σ' αυτό το κείμενο για να κάνουν τον Ηράκλειτο έναν από τους προγόνους του διαλεκτικού υλισμού· αυτή υπήρξε η άποψη του Λένιν και του πολύ γνωστού ειδικού Ιωσήφ Στάλιν. Όσο για τον Χάιντεγκερ, αντιπαραθέτει τη λέξη ἀείζωον με ένα απόσπασμα από το Θέληση για δύναμη όπου ο Νίτσε λέει ότι η μόνη άλλη εμφάνιση του εἶναι είναι το ζεῖν (ο. π., σελ. 330).

29. Αυτό το απόσπασμα παρουσιάζει πολλές δυσκολίες· η λέξη γῆ προστέθηκε από τον Kranz στην τελευταία πρόταση· — δεν ξέρουμε πολύ καλά τι πρέπει να εννοήσουμε με τη λέξη πρηστήρ: ανεμοστρόβιλος; σίφουνας; κυκλώνας; νεφελώδεις διάπυροι σχηματισμοί κατά την ανατολή ή τη δύση του ήλιου; Το πυρ του ουρανού μετατρέπεται σε νερό μέσα στη βροχή που γεννά τη θάλασσα, από τη θάλασσα γεννιέται η γη (ίσως ο Ηράκλειτος παραβρέθηκε στο σχηματισμό ηφαιστειογενών νησιών ή στην οπισθοχώρηση της θάλασσας στις ακτές που αμμοχώνονται).

 

Αρχή σελίδας
Μικρός Απόπλους
http://www.mikrosapoplous.gr/
Φεβρουάριος 2002