ΙΛΙΑΔΟΣ  -  ΡΑΨΩΔΙΑ  H΄

(στίχοι  : 379-482 τέλος)

[Μετάφραση : ΙΑΚΩΒΟΥ  ΠΟΛΥΛΑ]

 

 

Είπε κι όλοι τον άκουσαν κι εστέρξαν εις τον λόγον.

Και στον στρατόν εδείπνησε στην τάξιν του καθένας,

και άμ’ έφεξε στα βαθουλά καράβια πήγε ο Ιδαίος

και στου Αγαμένονος σιμά στην πρύμνην ήβρεν όλους

τους Δαναούς θεράποντες του Άρη συναγμένους.

Και ο κήρυκας  γλυκόφωνος στην μέση εστάθη κι είπε:

 

 

 

ὣς ἔφαθ᾽, οἳ δ᾽ ἄρα τοῦ μάλα μὲν κλύον ἠδ᾽ ἐπίθοντο·

δόρπον ἔπειθ᾽ εἵλοντο κατὰ στρατὸν ἐν τελέεσσιν·

ἠῶθεν δ᾽ Ἰδαῖος ἔβη κοίλας ἐπὶ νῆας·

τοὺς δ᾽ εὗρ᾽ εἰν ἀγορῇ Δαναοὺς θεράποντας Ἄρηος

νηῒ πάρα πρύμνῃ Ἀγαμέμνονος· αὐτὰρ ὃ τοῖσι

στὰς ἐν μέσσοισιν μετεφώνεεν ἠπύτα κῆρυξ·

 

 

«Ατρείδη, των Παναχαιών σεις άλλοι πολεμάρχοι,

ο Πρίαμος και οι σεβαστοί με πρόσταξαν οι Τρώες

να σας ειπώ ν’ ακούσετε, και αν αρεστά  σας είναι,

ο Αλέξανδρος που’ναι αφορμή της έχθρας τι προβάλλει.

Όλα τα πλούτη όπ’ έφερεν ο Αλέξανδρος στην Τροίαν

στα βαθουλά καράβια του – που να’χε χαθή πρώτα –

να τ’ αποδώσ’ είν’ έτοιμος και άλλα πολλά δικά του.

Πλην την γυναίκα νυμφευτήν του ενδόξου Μενελάου

να δώση αρνείται, αν και πολύ τούτο απαιτούν οι Τρώες.

Και άλλο να ειπώ με πρόσταξαν, ο πόλεμος να παύση,

αν θέλετε, ο κατάρατος, ωσότου τους νεκρούς μας

να καύσωμε. Μετέπειτα θα κτυπηθούμε πάλι

ώσπου να δώση ένας θεός την νίκην σ’ όποιον θέλει.».

 

Ἀτρεΐδη τε καὶ ἄλλοι ἀριστῆες Παναχαιῶν        385

ἠνώγει Πρίαμός τε καὶ ἄλλοι Τρῶες ἀγαυοὶ

εἰπεῖν, αἴ κέ περ ὔμμι φίλον καὶ ἡδὺ γένοιτο,

μῦθον Ἀλεξάνδροιο, τοῦ εἵνεκα νεῖκος ὄρωρε·

κτήματα μὲν ὅσ᾽ Ἀλέξανδρος κοίλῃς ἐνὶ νηυσὶν

ἠγάγετο Τροίηνδ᾽· ὡς πρὶν ὤφελλ᾽ ἀπολέσθαι·  390

πάντ᾽ ἐθέλει δόμεναι καὶ οἴκοθεν ἄλλ᾽ ἐπιθεῖναι·

κουριδίην δ᾽ ἄλοχον Μενελάου κυδαλίμοιο

οὔ φησιν δώσειν· ἦ μὴν Τρῶές γε κέλονται.

καὶ δὲ τόδ᾽ ἠνώγεον εἰπεῖν ἔπος αἴ κ᾽ ἐθέλητε

παύσασθαι πολέμοιο δυσηχέος εἰς ὅ κε νεκροὺς  395

κήομεν· ὕστερον αὖτε μαχησόμεθ᾽ εἰς ὅ κε δαίμων

ἄμμε διακρίνῃ, δώῃ δ᾽ ἑτέροισί γε νίκην.

 

Έπαυσε και όλοι εσίγησαν, άφωνοι εμείναν όλοι.

Τέλος σ’ αυτούς ομίλησεν ο ανίκητος Διομήδης:

 

«Τα πλούτη απ’ τον Αλέξανδρον και μήτε την Ελένην

δεν θα δεχθούμε. Φανερά  κι ένα μωρό το βλέπει,

πως ήδη κρέμετ’ όλεθρος στην κεφαλήν των Τρώων.».

ὣς ἔφαθ᾽, οἳ δ᾽ ἄρα πάντες ἀκὴν ἐγένοντο σιωπῇ·

ὀψὲ δὲ δὴ μετέειπε βοὴν ἀγαθὸς Διομήδης·

μήτ᾽ ἄρ τις νῦν κτήματ᾽ Ἀλεξάνδροιο δεχέσθω  400

μήθ᾽ Ἑλένην· γνωτὸν δὲ καὶ ὃς μάλα νήπιός ἐστιν

ὡς ἤδη Τρώεσσιν ὀλέθρου πείρατ᾽ ἐφῆπται.

 

Είπε, κι οι Αχαιόπαιδες μ’ αλαλαγμούς τον στέρξαν,

ως του Τυδείδη εθαύμασαν  τον λόγον του ιπποδάμου.

 

Και στον Ιδαίον έλεγεν ο μέγας Αγαμέμνων:

 

«Τον λόγον συ των Αχαιών τώρ’ άκουσες, Ιδαίε,

πως σου αποκρίνονται. Κι εγώ την ίδια έχω γνώμην.

Και ως προς την καύσιν των νεκρών δεν θα την στερηθήτε.

Και ποιος φιλαργυρεύεται προς τους αποθαμένους

παρηγοριά με την πυράν στο πνεύμα τους να δώση;

Στον όρκον έχω μάρτυρα τον ύψιστον Κρονίδην.».

Είπε και εις όλους τους θεούς ύψωσε αυτός το σκήπτρον.

 

ὣς ἔφαθ᾽, οἳ δ᾽ ἄρα πάντες ἐπίαχον υἷες Ἀχαιῶν

μῦθον ἀγασσάμενοι Διομήδεος ἱπποδάμοιο·

καὶ τότ᾽ ἄρ᾽ Ἰδαῖον προσέφη κρείων Ἀγαμέμνων·

Ἰδαῖ᾽ ἤτοι μῦθον Ἀχαιῶν αὐτὸς ἀκούεις

ὥς τοι ὑποκρίνονται· ἐμοὶ δ᾽ ἐπιανδάνει οὕτως

ἀμφὶ δὲ νεκροῖσιν κατακαιέμεν οὔ τι μεγαίρω·

οὐ γάρ τις φειδὼ νεκύων κατατεθνηώτων

γίγνετ᾽ ἐπεί κε θάνωσι πυρὸς μειλισσέμεν ὦκα.  410

ὅρκια δὲ Ζεὺς ἴστω ἐρίγδουπος πόσις Ἥρης.

ὣς εἰπὼν τὸ σκῆπτρον ἀνέσχεθε πᾶσι θεοῖσιν,

 

Ο Ιδαίος πάλιν ανέβηκε στην Ίλιον την αγίαν,

και οι Τρώες τότε εις σύνοδον  ομού και οι Δαρδανίδες

εκάθονταν κι επρόσμεναν ο κήρυκας να φθάση.

Ήλθεν αυτός, εστάθηκε στο μέσον και τους είπε

το μήνυμα των Αχαιών. Κι εκείνοι ετοιμαζόνταν

άλλοι να φέρουν τους νεκρούς και άλλοι κορμούς να κόψουν.

Και απ’ τ’ άλλο μέρος οι Αχαιοί σπουδάζαν απ’ τα πλοία

άλλοι να φέρουν τους νεκρούς και να ξυλεύσουν άλλοι.

ἄψορρον δ᾽ Ἰδαῖος ἔβη προτὶ Ἴλιον ἱρήν.

οἳ δ᾽ ἕατ᾽ εἰν ἀγορῇ Τρῶες καὶ Δαρδανίωνες

πάντες ὁμηγερέες, ποτιδέγμενοι ὁππότ᾽ ἄρ᾽ ἔλθοι

Ἰδαῖος· ὃ δ᾽ ἄρ᾽ ἦλθε καὶ ἀγγελίην ἀπέειπε

στὰς ἐν μέσσοισιν· τοὶ δ᾽ ὁπλίζοντο μάλ᾽ ὦκα,

ἀμφότερον νέκυάς τ᾽ ἀγέμεν ἕτεροι δὲ μεθ᾽ ὕλην·

Ἀργεῖοι δ᾽ ἑτέρωθεν ἐϋσσέλμων ἀπὸ νηῶν

ὀτρύνοντο νέκυς τ᾽ ἀγέμεν, ἕτεροι δὲ μεθ᾽ ὕλην.  420

 

Και τους αγρούς ο ήλιος φωτοβολούσε πάλιν

και απ’ τον βαθύν και σιγαλόν ωκεανόν επάνω

στον ουρανόν ανέβαινε. Και αυτοί συναπαντώντο.

Με κόπον εξεχώριζε καθένας τον νεκρόν του.

Αλλ’ έπλεναν τα σώματα τα αιματοκυλισμένα

και δάκρυα χύνοντας θερμά  στ’ αμάξια τα σηκώναν.

 

Και ο Πρίαμος δεν άφηνε να οδύρωνται κι εκείνοι

βουβοί, θλιμμένοι στην πυράν σωρεύαν τους νεκρούς των.

Και αφού τους κάψαν γύρισαν στην Ίλιον την αγίαν.

 

Ἠέλιος μὲν ἔπειτα νέον προσέβαλλεν ἀρούρας

ἐξ ἀκαλαρρείταο βαθυρρόου Ὠκεανοῖο

οὐρανὸν εἰσανιών· οἳ δ᾽ ἤντεον ἀλλήλοισιν.

ἔνθα διαγνῶναι χαλεπῶς ἦν ἄνδρα ἕκαστον·

ἀλλ᾽ ὕδατι νίζοντες ἄπο βρότον αἱματόεντα    425

δάκρυα θερμὰ χέοντες ἀμαξάων ἐπάειραν.

οὐδ᾽ εἴα κλαίειν Πρίαμος μέγας· οἳ δὲ σιωπῇ

νεκροὺς πυρκαϊῆς ἐπινήνεον ἀχνύμενοι κῆρ,

ἐν δὲ πυρὶ πρήσαντες ἔβαν προτὶ Ἴλιον ἱρήν.

 

Και απ’ τ’ άλλο μέρος οι Αχαιοί με την καρδιάν θλιμμένην

κι εκείνοι επάνω εις την πυράν σωρεύαν τους νεκρούς των

και αφού τους κάψαν γύρισαν στα βαθουλά καράβια.

 

Ακόμη δεν γλυκόφεγγε και στην πυράν τριγύρω

εκλεκτό μέρος Αχαιών σηκώθη από τον ύπνον

και ολόγυρά της πάγκοινον σηκώσαν τάφον έναν

απ’ το πεδίον κι έκτισαν σιμά του τείχος μέγα

με υψηλούς πύργους, φύλαξιν δι’ αυτούς και τα καράβια.

Πύλες κατόπιν στερεές στους πύργους μέσα εκάμαν,

πλατιές δια να’χουν διάβασιν τ’ αμάξια με τους ίππους.

Κι εγγύς του τείχους χάνδακα βαθυν απ’ έξω εσκάψαν

πλατύν, μεγάλον κι έμπηξαν στην άκρην του πασσάλους.

Σ’ αυτά μ’ αγώνα εργάζονταν των Αχαιών τα πλήθη.

ὣς δ᾽ αὔτως ἑτέρωθεν ἐϋκνήμιδες Ἀχαιοὶ          430

νεκροὺς πυρκαϊῆς ἐπινήνεον ἀχνύμενοι κῆρ,

ἐν δὲ πυρὶ πρήσαντες ἔβαν κοίλας ἐπὶ νῆας.

ἦμος δ᾽ οὔτ᾽ ἄρ πω ἠώς, ἔτι δ᾽ ἀμφιλύκη νύξ,

τῆμος ἄρ᾽ ἀμφὶ πυρὴν κριτὸς ἔγρετο λαὸς Ἀχαιῶν,

τύμβον δ᾽ ἀμφ᾽ αὐτὴν ἕνα ποίεον ἐξαγαγόντες 435

ἄκριτον ἐκ πεδίου, ποτὶ δ᾽ αὐτὸν τεῖχος ἔδειμαν

πύργους θ᾽ ὑψηλούς, εἶλαρ νηῶν τε καὶ αὐτῶν.

ἐν δ᾽ αὐτοῖσι πύλας ἐνεποίεον εὖ ἀραρυίας,

ὄφρα δι᾽ αὐτάων ἱππηλασίη ὁδὸς εἴη·

ἔκτοσθεν δὲ βαθεῖαν ἐπ᾽ αὐτῷ τάφρον ὄρυξαν  440

εὐρεῖαν μεγάλην, ἐν δὲ σκόλοπας κατέπηξαν.

ὣς οἳ μὲν πονέοντο κάρη κομόωντες Ἀχαιοί·

Και όλ’ οι αθάνατοι σιμά στον βροντητήν Κρονίδην

θαυμάζαν το κατόρθωμα των Αχαιών  ανδρείων.

Και ο Ποσειδών τότ’ άρχισε να λέγη ο κοσμοσείστης:

οἳ δὲ θεοὶ πὰρ Ζηνὶ καθήμενοι ἀστεροπητῇ

θηεῦντο μέγα ἔργον Ἀχαιῶν χαλκοχιτώνων.

τοῖσι δὲ μύθων ἦρχε Ποσειδάων ἐνοσίχθων·      445

 

«Δία πατέρα, είναι θνητός κανείς στην οικουμένην,

οπού να ειπή την σκέψιν του στους αθανάτους πλέον;

Τους κομοφόρους  Αχαιούς δεν βλέπεις πώς εκτίσαν

τείχος δια τα καράβια των και γύρω ανοίξαν λάκκον

και των θεών  δεν έδωκαν τες εκλεκτές θυσίες;

 

Και ως όπου χύνεται το φως θα φθάση τ’ άκουσμά του.

Κι εκείνο θα λησμονηθεί, που τότ’ εγώ και ο Φοίβος

του θείου Λαομέδοντος σηκώσαμε μ’ αγώνα.».

 

Ζεῦ πάτερ, ἦ ῥά τίς ἐστι βροτῶν ἐπ᾽ ἀπείρονα γαῖαν

ὅς τις ἔτ᾽ ἀθανάτοισι νόον καὶ μῆτιν ἐνίψει;

οὐχ ὁράᾳς ὅτι δ᾽ αὖτε κάρη κομόωντες Ἀχαιοὶ

τεῖχος ἐτειχίσσαντο νεῶν ὕπερ, ἀμφὶ δὲ τάφρον

ἤλασαν, οὐδὲ θεοῖσι δόσαν κλειτὰς ἑκατόμβας; 450

τοῦ δ᾽ ἤτοι κλέος ἔσται ὅσον τ᾽ ἐπικίδναται ἠώς·

τοῦ δ᾽ ἐπιλήσονται τὸ ἐγὼ καὶ Φοῖβος Ἀπόλλων

ἥρῳ Λαομέδοντι πολίσσαμεν ἀθλήσαντε.

 

Βάρυνε ο Ζευς, κι είπε σ’ αυτόν, ο νεφελοσυνάκτης:

 

«Ωιμέ, τι είπες, δυνατέ, μεγάλε κοσμοσείστη!

Εις άλλον θεόν άρμοζε να έλθη αυτός ο φόβος

στα χέρια και στην δύναμιν πολύ κατώτερόν σου.

Και ως όπου χύνεται το φως θα φθάση τ’ άκουσμά σου.

Και σκέψου οπόταν οι Αχαιοί στην ποθητήν πατρίδα

γυρίσουν με τα πλοία τους, ιδού τι θενά κάμης.

Σπάσε, ρίξε στη θάλασσα εσύ το τείχος όλο

και μ’άμμον πάλι σκέπασε τ’ απέραντο ακρογιάλι,

κι εχάθηκε των Αχαιών ευθύς το μέγα τείχος.».

 

Αυτούς τους λόγους έλεγαν εκείνοι. Και το εσπέρας

ως ήλθεν, είχαν οι Αχαιοί το έργο τελειωμένο,

και βόδια σφάζαν στες σκηνές κατόπιν κι εδειπνήσαν.

 

τὸν δὲ μέγ᾽ ὀχθήσας προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς·

ὢ πόποι ἐννοσίγαι[1]᾽ εὐρυσθενές, οἷον ἔειπες.     455

ἄλλός κέν τις τοῦτο θεῶν δείσειε νόημα,

ὃς σέο πολλὸν ἀφαυρότερος χεῖράς τε μένος τε·

σὸν δ᾽ ἤτοι κλέος ἔσται ὅσον τ᾽ ἐπικίδναται ἠώς.

ἄγρει μὰν ὅτ᾽ ἂν αὖτε κάρη κομόωντες Ἀχαιοὶ

οἴχωνται σὺν νηυσὶ φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν    460

τεῖχος ἀναρρήξας τὸ μὲν εἰς ἅλα πᾶν καταχεῦαι,

αὖτις δ᾽ ἠϊόνα μεγάλην ψαμάθοισι καλύψαι,

ὥς κέν τοι μέγα τεῖχος ἀμαλδύνηται Ἀχαιῶν[2].

ὣς οἳ μὲν τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀγόρευον,

δύσετο δ᾽ ἠέλιος, τετέλεστο δὲ ἔργον Ἀχαιῶν,   465

βουφόνεον δὲ κατὰ κλισίας καὶ δόρπον ἕλοντο.

 

Τότε απ’ την Λήμνον με κρασί πάμπολλ’αράξαν πλοία,

σταλμέν’ από τον Εύνηον που από την Υψιπύλην

και από τον αρχηγόν ανδρών Ιάσονα εγεννήθη.

Και κρασί μέτρα χίλια στους αδελφούς Ατρείδες

ο Ιασονίδης έδωκε διαλεκτό να πάρουν.

Κι επρομηθεύοντο κρασί των Αχαιών καθένας,

και άλλοι χαλκόν αντέδιδαν, λαμπρόν σίδερον άλλοι,

άλλοι τομάρια βοδινά, ζωντανούς μόσχους άλλοι,

ανδράποδ', άλλοι. Κι έπειτα λαμπρό τραπέζι εστρώσαν,

και ολονυκτίς των Αχαιών το πλήθος εδειπνούσαν,

και οι Τρώες με τους βοηθούς στην πόλιν και όλη νύκτα

κακά σ’ αυτούς σοφίζονταν ο πάνσοφος Κρονίδης

με φοβερές βροντές. Και αυτοί τρομάζοντας εχύναν

απ’ τα ποτήρια το κρασί στην γην και δεν επίναν,

εις τον μεγαλοδύναμον Κρονίδην πριν σπονδίσουν.

Κατόπιν όλοι επλάγιασαν κι εχάρηκαν τον ύπνον.

 

νῆες δ᾽ ἐκ Λήμνοιο παρέσταν οἶνον ἄγουσαι

πολλαί, τὰς προέηκεν Ἰησονίδης Εὔνηος[3],

τόν ῥ᾽ ἔτεχ᾽ Ὑψιπύλη ὑπ᾽ Ἰήσονι ποιμένι λαῶν.

χωρὶς δ᾽ Ἀτρεΐδῃς Ἀγαμέμνονι καὶ Μενελάῳ     470

δῶκεν Ἰησονίδης ἀγέμεν μέθυ χίλια μέτρα.

ἔνθεν οἰνίζοντο κάρη κομόωντες Ἀχαιοί,

ἄλλοι μὲν χαλκῷ[4], ἄλλοι δ᾽ αἴθωνι σιδήρῳ,

ἄλλοι δὲ ῥινοῖς, ἄλλοι δ᾽ αὐτῇσι βόεσσιν,

ἄλλοι δ᾽ ἀνδραπόδεσσι· τίθεντο δὲ δαῖτα θάλειαν.

παννύχιοι μὲν ἔπειτα κάρη κομόωντες Ἀχαιοὶ

δαίνυντο, Τρῶες δὲ κατὰ πτόλιν ἠδ᾽ ἐπίκουροι·

παννύχιος δέ σφιν κακὰ μήδετο μητίετα Ζεὺς

σμερδαλέα κτυπέων· τοὺς δὲ χλωρὸν δέος ᾕρει·

οἶνον δ᾽ ἐκ δεπάων χαμάδις χέον, οὐδέ τις ἔτλη  480

πρὶν πιέειν πρὶν λεῖψαι ὑπερμενέϊ Κρονίωνι.

κοιμήσαντ᾽ ἄρ᾽ ἔπειτα καὶ ὕπνου δῶρον ἕλοντο.

 

 

ß                                                            à

G

 



[1] Εννοσίγαιος = αυτός που σείει την γη.

Ο Ποσειδών, ο Απόλλων και ο Δίας, τελικά καταστρέφουν το τείχος, μετά την άλωση της Τροίας και την αποχώρηση των Αχαιών. Βλ. ΡΑΨΩΔΙΑ Μ, στ. 13 κ.εξ.

 

[2]Ο Όμηρος αφήνει να εννοηθεί πως μετά την κατάκτηση της Τροίας και την αναχώρηση των Αχαιών, ο Ποσειδώνας έκανε σεισμό (επειδή ο Δίας τον προσφωνείεννοσίγαιε’στ. 455), έριξε το τείχος και σκέπασε την παραλία πάλι με άμμο.

 

[3]Ο Εύνηος, από την Λήμνο έστελνε κρασί στους Αχαιούς. Ήταν γιος του ΙΑΣΟΝΑ και της ΥΨΙΠΥΛΗΣ. Πράγμα που σημαίνει πως η ΑΡΓΟΝΑΥΤΙΚΗ  ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ έγινε ΜΙΑ γενεά πριν τον Τρωικό Πόλεμο. Σε αυτήν είχαν πάρει μέρος και τα αδέλφια της Ελένης, Κάστωρ και Πολυδεύκης, οι Διόσκουροι, που τώρα, (την εποχή του Τρωικού Πολέμου),  είναι νεκροί, ενώ όταν εκείνη έφυγε με τον Πάρη (πριν 20 χρόνια, όπως λέει στην Ραψωδία Ω στ. 765), ήταν ζωντανοί.

 

[4] Το κρασί φυσικά το αγόραζαν οι Αχαιοί. Έκαναν ανταλλακτικό εμπόριο με τον Εύηνο.