ΙΛΙΑΔΟΣ  -  ΡΑΨΩΔΙΑ  Λ΄

(στίχοι  : 122-272)

[Μετάφραση : ΙΑΚΩΒΟΥ  ΠΟΛΥΛΑ]

 

 

Τον Πείσανδρον και Ιππόλοχον, αγόρια του Αντιμάχου

του ανδρός που απ’ τον Αλέξανδρον περίσσια επήρε δώρα

χρυσάφι και δεν άφηνε, πρώτος αυτός, να δώσουν

εις τον ξανθόν Μενέλαον  οπίσω την Ελένην,

επρόφθασεν ο κραταιός Ατρείδης και τους δύο

εις έν’ αμάξι, που ήθελαν  τους ίππους να κρατήσουν.

 

αὐτὰρ ὃ Πείσανδρόν τε καὶ Ἱππόλοχον μενεχάρμην

υἱέας Ἀντιμάχοιο* δαΐφρονος, ὅς ῥα μάλιστα

χρυσὸν Ἀλεξάνδροιο δεδεγμένος ἀγλαὰ δῶρα

οὐκ εἴασχ᾽ Ἑλένην δόμεναι ξανθῷ Μενελάῳ,    125

τοῦ περ δὴ δύο παῖδε λάβε κρείων Ἀγαμέμνων

εἰν ἑνὶ δίφρῳ ἐόντας, ὁμοῦ δ᾽ ἔχον ὠκέας ἵππους·

 

 

Ότι απ’ τα χέρια οι χαλινοί τους φύγαν και άνω κάτω

ήσαν οι ίπποι. Τότε αυτόν, που ωσάν λεοντάρι εχύθη,

εκείνοι από την άμαξαν ικέτευαν: «Ατρείδη,

πάρε μας» είπαν «ζωντανούς και αντάξια λάβε δώρα.

Περισσούς έχει θησαυρούς ο Αντίμαχος στο σπίτι,

έχει χρυσάφι, έχει χαλκόν και σίδερο εργασμένο

και απ’ όλα λύτρα περισσά θέλει σου δώσει, αν μάθη

που ζωντανοί κρατούμεθα στων Αχαιών τα πλοίαν.».

ἐκ γάρ σφεας χειρῶν φύγον ἡνία σιγαλόεντα,

τὼ δὲ κυκηθήτην· ὃ δ᾽ ἐναντίον ὦρτο λέων ὣς

Ἀτρεΐδης· τὼ δ᾽ αὖτ᾽ ἐκ δίφρου γουναζέσθην·   130

ζώγρει Ἀτρέος υἱέ, σὺ δ᾽ ἄξια δέξαι ἄποινα·

πολλὰ δ᾽ ἐν Ἀντιμάχοιο δόμοις κειμήλια κεῖται

χαλκός τε χρυσός τε πολύκμητός τε σίδηρος,

τῶν κέν τοι χαρίσαιτο πατὴρ ἀπερείσι᾽ ἄποινα,

εἰ νῶϊ ζωοὺς πεπύθοιτ᾽ ἐπὶ νηυσὶν Ἀχαιῶν.      135

 

 

Κλαίοντας γλυκομίλησαν αυτοί στον βασιλέα,

αλλά πικρήν αντάκουσαν αυτού την ομιλίαν.

 

«Αν του Αντιμάχου γέννημα σεις είσθε του ανδρειωμένου

που άλλοτ’ εσυμβούλευε στην σύνοδον των Τρώων

να σφάξουν τον Μενέλαον, που με τον Οδυσσέα

απεσταλμένος πήγε αυτού, σεις τώρα του πατρός σας

όλο θα μου πληρώσετε τ’ ονειδισμένο κρίμα.».

 

ὣς τώ γε κλαίοντε προσαυδήτην βασιλῆα

μειλιχίοις ἐπέεσσιν· ἀμείλικτον δ᾽ ὄπ᾽ ἄκουσαν·

εἰ μὲν δὴ Ἀντιμάχοιο δαΐφρονος υἱέες ἐστόν,

ὅς ποτ᾽ ἐνὶ Τρώων ἀγορῇ Μενέλαον ἄνωγεν

ἀγγελίην ἐλθόντα σὺν ἀντιθέῳ Ὀδυσῆϊ             140

αὖθι κατακτεῖναι μηδ᾽ ἐξέμεν ἂψ ἐς Ἀχαιούς,

νῦν μὲν δὴ τοῦ πατρὸς ἀεικέα τίσετε λώβην.

 

 

Και με την λόγχην πλήγωσε, τον Πείσανδρον στο στήθος

κι έπεσεν από την άμαξαν τ’ ανάσκελα στο χώμα.

Τον άλλον, που επετάχθηκε να φύγει, ρίχνει χάμου,

τα χέρια και την κεφαλήν του κόφτει με το ξίφος

και τον αμπώθει ως κύλινδρον στο πλήθος να κυλάει.

ἦ, καὶ Πείσανδρον μὲν ἀφ᾽ ἵππων ὦσε χαμᾶζε

δουρὶ βαλὼν πρὸς στῆθος· ὃ δ᾽ ὕπτιος οὔδει ἐρείσθη.

Ἱππόλοχος δ᾽ ἀπόρουσε, τὸν αὖ χαμαὶ ἐξενάριξε   

χεῖρας ἀπὸ ξίφεϊ τμήξας ἀπό τ᾽ αὐχένα κόψας,

ὅλμον δ᾽ ὣς ἔσσευε κυλίνδεσθαι δι᾽ ὁμίλου.

 

 

Κι ευθύς, εκεί που φάλαγγες πυκνότερες κτυπιόνταν,

όρμησε μέσα και μ’ αυτόν άλλοι Αχαιοί γενναίοι.

Πεζοί φονεύαν τους πεζούς που βιασμένοι εφεύγαν,

ιππείς φονεύαν τους ιππείς, κι επλήθυνεν η σκόνη

που ο βροντερός εσήκωνε ποδόκτυπος των ίππων.

Κατόπιν τους ο βασιλεύς ο μέγας απ’ τον φόνον

δεν παύει και τους Αχαιούς στην μάχην εμψυχώνει.

 

τοὺς μὲν ἔασ᾽· ὃ δ᾽ ὅθι πλεῖσται κλονέοντο φάλαγγες,

τῇ ῥ᾽ ἐνόρουσ᾽, ἅμα δ᾽ ἄλλοι ἐϋκνήμιδες Ἀχαιοί.

πεζοὶ μὲν πεζοὺς ὄλεκον φεύγοντας ἀνάγκῃ,     150

ἱππεῖς δ᾽ ἱππῆας· ὑπὸ δέ σφισιν ὦρτο κονίη

ἐκ πεδίου, τὴν ὦρσαν ἐρίγδουποι πόδες ἵππων

χαλκῷ δηϊόωντες· ἀτὰρ κρείων Ἀγαμέμνων

αἰὲν ἀποκτείνων ἕπετ᾽ Ἀργείοισι κελεύων.

 

 

Και ως όταν φλόγα φθαρτική ξεσπάσ’ εις μέγα δάσος,

γύρω την στρέφ’ ο άνεμος και πανταχού την φέρνει

και απ’ την ορμήν της σύρριζα πέφτουν τα δέντρα κάτω,

τόσες επέφταν κεφαλές εις την φυγήν των Τρώων

από του Ατρείδη την ορμήν, κι ίπποι πολλοί κροτούσαν

άδεια τ’ αμάξια σέρνοντας στους δρόμους του πολέμου.

Και οι ποθητοί τους οδηγοί εκείτοντο στο χώμα

τα όρνεα να τους χαρούν και όχ’ οι ομόκλινές των.

 

ὡς δ᾽ ὅτε πῦρ ἀΐδηλον ἐν ἀξύλῳ ἐμπέσῃ ὕλῃ,   155

πάντῃ τ᾽ εἰλυφόων ἄνεμος φέρει, οἳ δέ τε θάμνοι

πρόρριζοι πίπτουσιν ἐπειγόμενοι πυρὸς ὁρμῇ·

ὣς ἄρ᾽ ὑπ᾽ Ἀτρεΐδῃ Ἀγαμέμνονι πῖπτε κάρηνα

Τρώων φευγόντων, πολλοὶ δ᾽ ἐριαύχενες ἵπποι

κείν᾽ ὄχεα κροτάλιζον ἀνὰ πτολέμοιο γεφύρας 160

ἡνιόχους ποθέοντες ἀμύμονας· οἳ δ᾽ ἐπὶ γαίῃ

κείατο, γύπεσσιν πολὺ φίλτεροι ἢ ἀλόχοισιν.

 

 

Κι έσυρ’ ο Ζευς τον Έκτορα μακράν από τα βέλη,

την ήν, τα αίματα και την ανδροφονίαν.

Και οι Τρώες στην αγριοσυκιά, στον τάφον του αρχαίου

Ίλου έτρεχαν άτακτοι, στην μέσην της πεδιάδος,

πρόθυμοι προς την πόλιν τους. Κα με κραυγές ο Ατρείδης

πάντοτε με τους Δαναούς σφοδρά τους κυνηγούσε

κι είχε τα χέρι’ ανίκητα, σ’ αίμα πηκτό βαμμένα.

 

Ἕκτορα δ᾽ ἐκ βελέων ὕπαγε Ζεὺς ἔκ τε κονίης

ἔκ τ᾽ ἀνδροκτασίης ἔκ θ᾽ αἵματος ἔκ τε κυδοιμοῦ·

Ἀτρεΐδης δ᾽ ἕπετο σφεδανὸν Δαναοῖσι κελεύων.165

οἳ δὲ παρ᾽ Ἴλου σῆμα παλαιοῦ Δαρδανίδαο

μέσσον κὰπ πεδίον παρ᾽ ἐρινεὸν ἐσσεύοντο

ἱέμενοι πόλιος· ὃ δὲ κεκλήγων ἕπετ᾽ αἰεὶ

Ἀτρεΐδης, λύθρῳ δὲ παλάσσετο χεῖρας ἀάπτους.

 

 

Και αντίκρυ των Σκαιών Πυλών φθασμένοι και στον φράξον

εστάθηκαν κι ανέμεναν οι υστερινοί να φθάσουν.

 

ἀλλ᾽ ὅτε δὴ Σκαιάς τε πύλας καὶ φηγὸν ἵκοντο,

ἔνθ᾽ ἄρα δὴ ἵσταντο καὶ ἀλλήλους ἀνέμιμνον.

 

 

Κι εκείνοι εφεύγαν σκορπιστοί στον κάμπον ως δαμάλες,

οπού λεοντάρι εσκόρπισεν ερχόμενες το δείλι

και απ’ όλες μία φανερά  τον όλεθρον γνωρίζει.

Με τα ανδρειωμένα δόντια του συντρίβει τον λαιμόν της,

και όλα τα εντόσθια της ρουφά και πίνει το αίμα.

Όμοια και αυτούς κατάποδα πατούσεν ο Αγαμέμνων

και πάντοτετον ύστερον εφόνευε ως εφεύγαν.

Κι επίστομα και ανάσκελα επέσαν απ’ τα αμάξια

πάμπολλοι από την λόγχην του, καθώς λυσσομανούσε.

 

οἳ δ᾽ ἔτι κὰμ μέσσον πεδίον φοβέοντο βόες ὥς,

ἅς τε λέων ἐφόβησε μολὼν ἐν νυκτὸς ἀμολγῷ

πάσας· τῇ δέ τ᾽ ἰῇ ἀναφαίνεται αἰπὺς ὄλεθρος·

τῆς δ᾽ ἐξ αὐχέν᾽ ἔαξε λαβὼν κρατεροῖσιν ὀδοῦσι

πρῶτον, ἔπειτα δέ θ᾽ αἷμα καὶ ἔγκατα πάντα λαφύσσει·

ὣς τοὺς Ἀτρεΐδης ἔφεπε κρείων Ἀγαμέμνων

αἰὲν ἀποκτείνων τὸν ὀπίστατον· οἳ δ᾽ ἐφέβοντο.

πολλοὶ δὲ πρηνεῖς τε καὶ ὕπτιοι ἔκπεσον ἵππων

Ἀτρεΐδεω ὑπὸ χερσί· περὶ πρὸ γὰρ ἔγχεϊ θῦεν.   180

 

 

Αλλ’ όταν επλησίαζαν στην πόλιν και στον πύργον,

τότε ο πατέρας των θεών και των θνητών ανθρώπων

κατέβη από τον ουρανόν και κεραυνόν κρατώντας

στα πλάγια τα πολύβρυσα της Ίδης να καθίση.

Και προς την Ίρην έλεγε, χρυσόπτερην μηνύτραν:

ἀλλ᾽ ὅτε δὴ τάχ᾽ ἔμελλεν ὑπὸ πτόλιν αἰπύ τε τεῖχος

ἵξεσθαι, τότε δή ῥα πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε

Ἴδης ἐν κορυφῇσι καθέζετο πιδηέσσης

οὐρανόθεν καταβάς· ἔχε δ᾽ ἀστεροπὴν μετὰ χερσίν.

Ἶριν δ᾽ ὄτρυνε χρυσόπτερον ἀγγελέουσαν·        185

 

 

«Πτερόποδ’ Ίρι, πήγαινε στον Έκτορα και ειπέ του

όσο τον Αγαμέμνονα θωρεί, τον πολεμάρχον

μες στους προμάχους λυσσερά τους άνδρες να θερίζει,

ας πάγη αυτός ανάμερα, και τον στρατόν του ας σπρώχνει

προς τους εχθρούς, τον φοβερόν αγώνα να κρατήσει.

Και όταν ή βέλος ή λογχιά τον βιάσει να πηδήσει

στ’ αμάξι, τότε δύναμιν του Έκτορος θα δώσω

να σφάζει και τους Αχαιούς να διώχνει προς τα πλοία,

ώσπου να πέσ’ ο ήλιος και τ’ άγιο σκότος φθάσει.».

 

βάσκ᾽ ἴθι Ἶρι ταχεῖα, τὸν Ἕκτορι μῦθον ἐνίσπες·

ὄφρ᾽ ἂν μέν κεν ὁρᾷ Ἀγαμέμνονα ποιμένα λαῶν

θύνοντ᾽ ἐν προμάχοισιν ἐναίροντα στίχας ἀνδρῶν,

τόφρ᾽ ἀναχωρείτω, τὸν δ᾽ ἄλλον λαὸν ἀνώχθω

μάρνασθαι δηΐοισι κατὰ κρατερὴν ὑσμίνην.       190

αὐτὰρ ἐπεί κ᾽ ἢ δουρὶ τυπεὶς ἢ βλήμενος ἰῷ

εἰς ἵππους ἅλεται, τότε οἱ κράτος ἐγγυαλίξω

κτείνειν εἰς ὅ κε  νῆας ἐϋσσέλμους ἀφίκηται

δύῃ τ᾽ ἠέλιος καὶ ἐπὶ κνέφας ἱερὸν ἔλθῃ.

 

 

Τον Δία δεν παράκουσεν  η ανεμοπόδ’ Ίρις.

Και στην αγίαν Ίλιον κατέβη από την Ίδην

κι ήβρε τον θείον Έκτορα, το τέκνον του Πριάμου

να στέκη με τους ίππους του και τα λαμπρά του αμάξια.

Κι η Ίρις η πτερόποδη σιμά του εστάθη κι είπε:

ὣς ἔφατ᾽, οὐδ᾽ ἀπίθησε ποδήνεμος ὠκέα Ἶρις,  195

βῆ δὲ κατ᾽ Ἰδαίων ὀρέων εἰς Ἴλιον ἱρήν.

εὗρ᾽ υἱὸν Πριάμοιο δαΐφρονος Ἕκτορα δῖον

ἑσταότ᾽ ἔν θ᾽ ἵπποισι καὶ ἅρμασι κολλητοῖσιν·

ἀγχοῦ δ᾽ ἱσταμένη προσέφη πόδας ὠκέα Ἶρις·

 

 

«Ω Έκτορ, που συγκρίνεσαι στην γνώσιν με τον Δία,

ο Ζευς πατέρας μ’ έστειλε τα εξής να σου ομιλήσω:

Όσο τον Αγαμέμνονα θωρείς τον πολεμάρχον

μες στους προμάχους λυσσερά τους άνδρες να θερίζη,

την μάχην αναμέριζε και σπρώχνε τον στρατόν σου

προς τους εχθρούς τον φοβερόν αγώνα να κρατήσης.

 

Ἕκτορ υἱὲ Πριάμοιο Διὶ μῆτιν ἀτάλαντε             200

Ζεύς με πατὴρ προέηκε τεῒν τάδε μυθήσασθαι.

ὄφρ᾽ ἂν μέν κεν ὁρᾷς Ἀγαμέμνονα ποιμένα λαῶν

θύνοντ᾽ ἐν προμάχοισιν, ἐναίροντα στίχας ἀνδρῶν,

τόφρ᾽ ὑπόεικε μάχης, τὸν δ᾽ ἄλλον λαὸν ἄνωχθι

μάρνασθαι δηΐοισι κατὰ κρατερὴν ὑσμίνην.       205

 

 

Και όταν ή βέλος ή λογχιά τον βιάση να πηδήσει

στ’ αμάξι, τότε δύναμιν σ’ εσέ θα δώσει ο Δίας,

να σφάζης και τους Αχαιούς να διώχνεις ως τα πλοία,

ώσπου να πέσ’ ο ήλιος και τ’ άγιο σκότος φθάσει.».

 

Αυτά του είπε κι έφυγεν η ανεμόποδ’ Ίρις.

 

αὐτὰρ ἐπεί κ᾽ ἢ δουρὶ τυπεὶς ἢ βλήμενος ἰῷ

εἰς ἵππους ἅλεται, τότε τοι κράτος ἐγγυαλίξει

κτείνειν, εἰς ὅ κε νῆας ἐϋσσέλμους ἀφίκηαι

δύῃ τ᾽ ἠέλιος καὶ ἐπὶ κνέφας ἱερὸν ἔλθῃ.

ἣ μὲν ἄρ᾽ ὣς εἰποῦσ᾽ ἀπέβη πόδας ὠκέα Ἶρις,   210

 

 

Και ο Έκτωρ μ’ όλα τ’ άρματα επήδησε απ’ τ’ αμάξι,

τις λόγχες σείει και παντού στο στράτευμα γυρίζει,

στην μάχην σπρώχνει και δεινήν πολέμου ανάφτει φλόγα.

Τινάχθηκαν και αντίκρισαν τους Αχαιούς εκείνοι.

Και απ’ τ’ άλλο μέρος έσφιξαν τες φάλαγγες οι Αργείοι

την μάχην πάλι εσύστησαν οι αντίθετοι. Και πρώτος

όρμησ’ ο Ατρείδης πρόθυμος παντού να προμαχήσει.

 

Ἕκτωρ δ᾽ ἐξ ὀχέων σὺν τεύχεσιν ἆλτο χαμᾶζε,

πάλλων δ᾽ ὀξέα δοῦρα κατὰ στρατὸν ᾤχετο πάντῃ

ὀτρύνων μαχέσασθαι, ἔγειρε δὲ φύλοπιν αἰνήν.

οἳ δ᾽ ἐλελίχθησαν καὶ ἐναντίοι ἔσταν Ἀχαιῶν,

Ἀργεῖοι δ᾽ ἑτέρωθεν ἐκαρτύναντο φάλαγγας.   215

ἀρτύνθη δὲ μάχη, στὰν δ᾽ ἀντίοι· ἐν δ᾽ Ἀγαμέμνων

πρῶτος ὄρουσ᾽, ἔθελεν δὲ πολὺ προμάχεσθαι ἁπάντων.

 

 

Μούσες του Ολύμπου εγκάτοικοι, σεις τώρα λέγετέ μου,

ποιος πρώτος τότ’ εστήθηκεν εμπρός εις τον Ατρείδην

των Τρώων ή των ξακουστών στην μάχην βοηθών των.

 

Ο Αντηνορίδης καλοειδής και μέγας Ιφιδάμας.

Αυτόν στην Θράκην κάρπιμην μητέρα των προβάτων

μικρόν ακόμη ανάθρεψεν ο πάππος του Κισσέως

που της ευμορφοπρόσωπης Θεανούς ήταν πατέρας.

 

ἔσπετε νῦν μοι Μοῦσαι Ὀλύμπια δώματ᾽ ἔχουσαι

ὅς τις δὴ πρῶτος Ἀγαμέμνονος ἀντίον ἦλθεν

ἢ αὐτῶν Τρώων ἠὲ κλειτῶν ἐπικούρων.             220

 

Ἰφιδάμας Ἀντηνορίδης ἠΰς τε μέγας τε

ὃς τράφη ἐν Θρῄκῃ ἐριβώλακι μητέρι μήλων·

Κισσῆς τόν γ᾽ ἔθρεψε δόμοις ἔνι τυτθὸν ἐόντα

μητροπάτωρ, ὃς τίκτε Θεανὼ[1] καλλιπάρῃον·

 

 

Και ότ’ έφθασε της ζηλευτής νεότητος στο άνθος

του έδωκε την κόρην του σιμά του να τον έχει,

και απ’ τον νυμφώνα, ως άκουσε των Αχαιών την φήμην,

ξεκίνησε με δώδεκα κυρτόπρωρα καράβια.

Κι έπειτα οπίσω τ’ άφησε στην πόλιν της Περκώτης

κι  ήλθε πεζός  στην Ίλιον και αυτός να πολεμήσει.

 

αὐτὰρ ἐπεί ῥ᾽ ἥβης ἐρικυδέος ἵκετο μέτρον,          225

αὐτοῦ μιν κατέρυκε, δίδου δ᾽ ὅ γε θυγατέρα ἥν·

γήμας δ᾽ ἐκ θαλάμοιο μετὰ κλέος ἵκετ᾽ Ἀχαιῶν

σὺν δυοκαίδεκα νηυσὶ κορωνίσιν, αἵ οἱ ἕποντο.

τὰς μὲν ἔπειτ᾽ ἐν Περκώτῃ λίπε νῆας ἐΐσας,

αὐτὰρ ὃ πεζὸς ἐὼν ἐς Ἴλιον εἰληλούθει·                230

 

 

Κι εκείνος τότ’ εστήθηκεν  εμπρός εις τον Ατρείδην.

Και οπόταν επροχώρησαν κι εβρέθηκαν αντίκρυ,

του Ατρείδ’ η λόγχη έγυρε αλλού κι εκείνον δεν επήρε.

Και κάτω από τον θώρακα, στην ζώνην, ο Ιφιδάμας

τον κτύπησε κι εστήριξε με το βαρύ του χέρι

την λόγχην, πλην δεν έσχισε τον εύμορφον ζωστήρα,

κι η άκρη της στον άργυρον κυρτώθη ωσάν μολύβι.

 

ὅς ῥα τότ᾽ Ἀτρεΐδεω Ἀγαμέμνονος ἀντίον ἦλθεν.

οἳ δ᾽ ὅτε δὴ σχεδὸν ἦσαν ἐπ᾽ ἀλλήλοισιν ἰόντες,

Ἀτρεΐδης μὲν ἅμαρτε, παραὶ δέ οἱ ἐτράπετ᾽ ἔγχος[2],

Ἰφιδάμας δὲ κατὰ ζώνην θώρηκος ἔνερθε

νύξ᾽, ἐπὶ δ᾽ αὐτὸς ἔρεισε βαρείῃ χειρὶ πιθήσας·    235

οὐδ᾽ ἔτορε ζωστῆρα παναίολον, ἀλλὰ πολὺ πρὶν

ἀργύρῳ ἀντομένη μόλιβος ὣς ἐτράπετ᾽ αἰχμή.

 

 

Την έπιασεν ορμητικός ως λέοντας, ο Ατρείδης

και τραβηκτά την έσυρεν από το χέρι εκείνου,

και με το ξίφος έπειτα την κεφαλήν του επήρε.

Ο θλιβερός τον χάλκινον ύπνον αποκοιμήθη

στους συμπολίτες του βοηθός μακράν της νυμφευτής του,

πριν δια τα μύρια δώρα του του ανταποδώσει χάριν.

Βόδια της έδωκ’ εκατόν κι έταξε χίλι’ ακόμη

γίδια και αρνιά, που αμέτρητα του εβόσκαν οι ποιμένες.

 

καὶ τό γε χειρὶ λαβὼν εὐρὺ κρείων Ἀγαμέμνων

ἕλκ᾽ ἐπὶ οἷ μεμαὼς ὥς τε  λίς, ἐκ δ᾽ ἄρα χειρὸς

σπάσσατο· τὸν δ᾽ ἄορι πλῆξ᾽ αὐχένα, λῦσε δὲ γυῖα.

ὣς ὃ μὲν αὖθι πεσὼν κοιμήσατο χάλκεον ὕπνον

οἰκτρὸς ἀπὸ μνηστῆς ἀλόχου, ἀστοῖσιν ἀρήγων,

κουριδίης, ἧς οὔ τι χάριν ἴδε, πολλὰ δ᾽ ἔδωκε·

πρῶθ᾽ ἑκατὸν βοῦς δῶκεν, ἔπειτα δὲ χίλι᾽ ὑπέστη

αἶγας ὁμοῦ καὶ ὄϊς, τά οἱ ἄσπετα ποιμαίνοντο. 245

 

 

Αυτόν τότε απογύμνωσεν ο Ατρείδης και τα ωραία

άρματα επήρε ανάμεσα στων Αχαιών το πλήθος.

Τον αδελφόν του όπ’ έπεσεν άμ’ είδ’ ο Αντηνορίδης

ο Κόων, ο πρωτότοκος, εξαίσιος πολεμάρχος,

λύπης μαυρίλα εσκέπασε το φως των οφθαλμών του.

δὴ τότε γ᾽ Ἀτρεΐδης Ἀγαμέμνων ἐξενάριξε,

βῆ δὲ φέρων ἀν᾽ ὅμιλον Ἀχαιῶν τεύχεα καλά.

τὸν δ᾽ ὡς οὖν ἐνόησε  Κόων ἀριδείκετος ἀνδρῶν

πρεσβυγενὴς Ἀντηνορίδης, κρατερόν ῥά ἑ πένθος

ὀφθαλμοὺς ἐκάλυψε κασιγνήτοιο πεσόντος.       250

 

 

Του θείου Αγαμέμνονος κρυφά στο πλάγι εστήθη,

και κάτω από τον άγκωνα τον κτύπησε κι η λόγχη

τον άνοιξεν η στιλβωτή κι η άκρη εβγήκε αντίκρυ.

Ρίγος αισθάνθη στην καρδιάν ο μέγας βασιλέας.

στῆ δ᾽ εὐρὰξ σὺν δουρὶ λαθὼν Ἀγαμέμνονα δῖον,

νύξε δέ μιν κατὰ χεῖρα μέσην ἀγκῶνος ἔνερθε,

ἀντικρὺ δὲ διέσχε φαεινοῦ δουρὸς ἀκωκή.

ῥίγησέν τ᾽ ἄρ᾽ ἔπειτα ἄναξ ἀνδρῶν Ἀγαμέμνων·

 

 

Όμως δι’ αυτό δεν έπαυσε ποσώς από την μάχην.

Του εχύθη μ’ ανεμόθρεπτο κοντάρι στην παλάμην

και από τον πόδα ως έσερνε τον αδελφόν του ο Κόων

μέσα στο πλήθος κι έκραζε τους πρώτους πολεμάρχους,

κάτω από την ασπίδα του τον λάβωσεν ο Ατρείδης

με το κοντάρι κι έλυσε  τα μέλη του κι επάνω

στο σώμα του Ιφιδάμαντος την κεφαλήν του επήρε.

 

ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὧς ἀπέληγε μάχης ἠδὲ πτολέμοιο,       255

ἀλλ᾽ ἐπόρουσε Κόωνι ἔχων ἀνεμοτρεφὲς ἔγχος.

ἤτοι ὃ Ἰφιδάμαντα κασίγνητον καὶ ὄπατρον

ἕλκε ποδὸς μεμαώς, καὶ ἀΰτει πάντας ἀρίστους·

τὸν δ᾽ ἕλκοντ᾽ ἀν᾽ ὅμιλον ὑπ᾽ ἀσπίδος ὀμφαλοέσσης

οὔτησε ξυστῷ χαλκήρεϊ, λῦσε δὲ γυῖα·                260

τοῖο δ᾽ ἐπ᾽ Ἰφιδάμαντι κάρη ἀπέκοψε παραστάς.

 

 

Και τα παιδιά του Αντήνορος, ως ήθελεν η μοίρα,

μέσα στον Άδη απέστειλεν ο Ατρείδης βασιλέας.

Και ακόμα επεριφέρετο στες τάξεις των ανδρείων

με το κοντάρι, με τρανά λιθάρια και με ξίφος.

Ωσότου από το λάβωμα ζεστόν ανάβρυζ’ αίμα.

ἔνθ᾽ Ἀντήνορος υἷες ὑπ᾽ Ἀτρεΐδῃ βασιλῆϊ

πότμον ἀναπλήσαντες ἔδυν δόμον Ἄϊδος εἴσω.

αὐτὰρ ὃ τῶν ἄλλων ἐπεπωλεῖτο στίχας ἀνδρῶν

ἔγχεΐ τ᾽ ἄορί τε μεγάλοισί τε χερμαδίοισιν,        265

ὄφρά οἱ αἷμ᾽ ἔτι θερμὸν ἀνήνοθεν ἐξ ὠτειλῆς.

 

 

Αλλ’ ότε εστέγνωσε η πληγή κι εστάθηκε το αίμα,

πόνοι τότ’ έσφαζαν πικροί του Ατρείδη την ανδρείαν,

και ως εις γυναίκα όταν γεννά δριμύ τοξεύουν βέλος

οι οδυνηρές Ειλείθυιες της Ήρας θυγατέρες,

όπου της γέννας τους πικρούς πόνους μαζί τους φέρουν,

παρόμοιοι πόνοι εθέριζαν του Ατρείδη την ανδρείαν.

αὐτὰρ ἐπεὶ τὸ μὲν ἕλκος ἐτέρσετο, παύσατο δ᾽ αἷμα,

ὀξεῖαι δ᾽ ὀδύναι δῦνον μένος Ἀτρεΐδαο.

ὡς δ᾽ ὅτ᾽ ἂν ὠδίνουσαν ἔχῃ βέλος ὀξὺ γυναῖκα

δριμύ, τό τε προϊεῖσι μογοστόκοι Εἰλείθυιαι       270

Ἥρης θυγατέρες πικρὰς ὠδῖνας ἔχουσαι,

ὣς ὀξεῖ᾽ ὀδύναι δῦνον μένος Ἀτρεΐδαο.

 

 

 

ß                                                            à

G

 



[1]Η Θεανώ, κόρη του Κισσέως και σύζυγος του Αντήνορα, ήταν η ιέρεια του Ναού της Αθηνάς, που βρισκόταν στην ακρόπολη της Τροίας. (Βλ.ΙΛΙΑΔΟΣ  ΡΑΨΩΔΙΑ  Ζ, στ. 297). 

 

Ο Αντήνορας και η Θεανώ, μαζί με τα παιδιά τους που επέζησαν του Τρωικού πολέμου, ΑΦΕΘΗΚΑΝ  ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ  από τους Έλληνες, μετά  άλωση της Τροίας, γιατί  ο  Αντήνορας είχε φιλοξενήσει στο σπίτι του τον Μενέλαο και τον Οδυσσέα, όταν είχαν πάει να  ζητήσουν πίσω την Ελένη, πριν ακόμα γίνει η εκστρατεία. Είχαν δεσμούς ξενίας λοιπόν με την οικογένεια του Αντήνορα.

 

Ο περιηγητής  Παυσανίας, στο βιβλίο  Χ, ‘Φωκικά’ (κεφ. 27, 4), περιγράφοντας  την  ζωγραφιά του Πολύγνωτου που υπήρχε στους  Δελφούς και απεικόνιζε την άλωση της Τροίας,  αναφέρει πως  είχε  απεικονιστεί και η οικογένεια της Θεανούς και του Αντήνορα, να φορτώνουν  τα απαραίτητα  σε έναν όνο  και να ετοιμάζονται να φύγουν στην Θράκη  (εκεί όπου ήταν  ο πατέρας της Θεανούς, ο Κισσεύς).  Όπως λέει, είχε  καταγραφεί και από τονΣτράβωνα, 13:608: «Τον μεν ουν Αντήνορα και τους παίδας μετά των παραγενομένων ενετών εις την Θράκην περισωθήναι, κακείθεν διαπεσείν εις την λεγομένην κατά τον Αδρίαν Ενετικήν».

 

 

 

[2]Επειδή ο Ιφιδάμας ήταν γιος της Θεανούς και του Αντήνορα, με τους οποίους οι Ατρείδες είχαν δεσμούς ‘ξενίας’,  η λόγχη του Αγαμέμνονα  ΓΥΡΙΣΕ ΑΛΛΟΥ’.

Ο Ιφιδάμας όμως  δεν φέρθηκε ανάλογα  και  ο Αγαμέμνων αναγκάστηκε να τον σκοτώσει. Όπως και αμέσως μετά – επειδή του επιτέθηκε – τον αδελφό του Ιφιδάμαντα, τον Κώον.

 

*Ο Αντίμαχος, που τον είχε δωροδοκήσει ο Πάρις, έφερε αντίρρηση στο αίτημα των Μενέλαου και Οδυσσέα, να πάρουν πίσω την Ελένη, όταν είχαν πάει στην Τροία, πριν να αρχίσει ο Τρωικός πόλεμος. Βλ. και Ιλιάδος ραψωδία Γ’ , 203 κ.εξ. Και  δεν αρκέστηκε στις αντιρρήσεις αλλά πρότεινε ανοιχτά, να σκοτώσουν τους δυο Αχαιούς. Γι’ αυτό και αυτή η  αντίδραση του Ατρείδη στον στ. 143 κ.εξ. Τρίτο γιο του Αντίμαχου, τον Ιππόμαχο,  σκοτώνει ο Λεοντεύς [βλ. ΡΑΨΩΔΙΑ  Μ, στ. 188]. Αντίθετη τελείως είναι η στάση του Αγαμέμνονα προς τον γιο του Αντήνορα, ο οποίος φιλοξένησε τους δυο Αχαιούς και συμβούλευε τους Τρώες να επιστρέψουν την Ελένη στίχος 231.

 

Στον στίχο 133 μαθαίνουμε πως είχε πολλούς θησαυρούς, μεταξύ των οποίων και   ΚΑΤΕΡΓΑΣΜΕΝΟ  ΣΙΔΗΡΟ.

 

Τον ΣΙΔΗΡΟ τον έχουμε βρει μέχρι τώρα :

α. Στον σιδερένιο άξονα του άρματος της Ηρας, [Ε, στ. 723],  

β. Ως κατεργασμένο στο σπίτι του Τρώα Αδρηστου που πάλι τον προσφέρει στον Μενέλαο για να σώσει την ζωή του, αλλά τελικά αυτός τον σκοτώνει [Ζ, στ. 48], 

γ. Στο Ρόπαλο του Αρηίθοου από την πόλη Αρνη, [Η, στ. 136-143],  και

δ. Θα τον βρουμε παρακάτω στην ΡΑΨΩΔΙΑ  Σ, στ. 34, ως μαχαίρι του Αχιλλέα.